100 năm Showa – Nhìn lại một thời kỳ rực rỡ

Những năm gần đây, giới trẻ Nhật có xu hướng hồi tưởng lại thời Showa bằng nhiều cách khác nhau, được biết đến với thuật ngữ "Showa Retro". Vậy giai đoạn này có gì đặc biệt để khiến nó vẫn hấp dẫn sau 100 năm?

Ý nghĩa tên gọi Showa

Showa - 昭和 (Chiêu Hòa) có nghĩa là “hòa bình tương sáng”, với 昭 có nghĩa là “tỏa sáng” hoặc “rực rỡ”, còn 和 là “hòa bình”. Đây là tên của niên hiệu tương ứng với triều đại của Thiên hoàng Hirohito, vì vậy, ông còn được biết đến với tên gọi Thiên hoàng Showa (Showa tenno - 昭和天皇). Ngày Showa (Showa no hi) được tổ chức hàng năm vào sinh nhật của Thiên hoàng Hirohito (29/04) và là ngày khởi động cho Tuần lễ Vàng.

Một giai đoạn biến động nhưng rực rỡ

1926 – 1945

Kỷ nguyên này chắc chắn xứng đáng với tên gọi của nó, dù trải qua nhiều thăng trầm. Hai thập kỷ đầu của thời kỳ Showa ngập tràn trong sự hỗn loạn. Sau cuộc Đại suy thoái, khó khăn kinh tế dẫn đến sự trỗi dậy của chủ nghĩa dân tộc cực đoan. Năm 1937 đánh dấu bước khởi đầu của Chiến tranh Trung-Nhật lần thứ hai. Đến năm 1941, Nhật Bản tham gia Chiến tranh Thái Bình Dương, đỉnh điểm là vụ ném bom nguyên tử tàn khốc xuống Hiroshima và Nagasaki năm 1945.

1945 – 1952

Thất bại của Nhật Bản năm 1945 đã mang lại những thay đổi sâu rộng. Vai trò của Hoàng đế được chuyển đổi từ vị thế thần thánh trở thành biểu tượng của quốc gia và sự thống nhất của nhân dân, trong khi các thể chế dân chủ được thiết lập theo hiến pháp mới.

Tuy nhiên, sau khi chiến tranh kết thúc, Nhật Bản bước vào thời kỳ tái thiết và tăng trưởng nhanh chóng. Đến những năm 1960, đất nước này đã trở thành một cường quốc kinh tế toàn cầu. Công nghệ mới, những xu hướng giải trí và thời trang mới bắt đầu xuất hiện khắp nơi, song hành với truyền thống theo những cách độc đáo và thú vị.

1952 – 1989

Nhật Bản bắt đầu giai đoạn được gọi là "thần kỳ kinh tế". Công cuộc tái thiết không chỉ mang tính chính trị và kinh tế, mà còn cả về mặt cơ sở vật chất, thể hiện qua sự chuyển đổi đô thị và kiến ​​trúc của Nhật Bản. Những khu vực rộng lớn của các thành phố như Tokyo, Osaka và Hiroshima từng bị tàn phá thành đống đổ nát, nhưng nhờ nỗ lực tái thiết đã tạo ra một khởi đầu mới cho quá trình hiện đại hóa.

Sản xuất công nghiệp bùng nổ khiến Nhật Bản nổi lên như một trong những nền kinh tế hàng đầu thế giới. Những tiến bộ trong công nghệ, cơ sở hạ tầng và thiết kế đã tạo nên bản sắc riêng cho quốc gia này.

Đời sống văn hóa cũng phát triển song song. Nghệ thuật trang trí thời Showa phản ánh sự pha trộn giữa truyền thống và hiện đại, vừa thể hiện di sản của Nhật Bản, vừa thể hiện tinh thần hướng tới tương lai của đất nước.

Văn hóa thời kỳ Showa

Nghệ thuật

Giai đoạn này sản sinh ra những tác phẩm nghệ thuật, thủ công quan trọng. Các nghề thủ công như tráng men cloisonné, vốn đã được hoàn thiện từ thời Minh Trị, vẫn tiếp tục phát triển. Các nghệ nhân và xưởng sản xuất điều chỉnh các họa tiết truyền thống để phù hợp với cả thị trường trong nước và xuất khẩu. Các sản phẩm này đặc biệt được các nhà sưu tập phương Tây yêu thích.

Thời trang

Văn hóa thời Showa được hình thành trong bối cảnh tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ. Giới trẻ hướng nhiều hơn đến ảnh hưởng phương Tây, đặc biệt là Mỹ về văn hóa đại chúng và thời trang. Giai đoạn này giới trẻ bắt đầu có sự pha trộn giữa trang phục truyền thống (wafuku - 和服) và trang phục phương Tây (yofuku - 洋服). Kimono dần trở thành trang phục dành cho những dịp trang trọng, trong khi trang phục kiểu phương Tây trở thành một phần của cuộc sống hàng ngày. Bên cạnh váy, thì quần monpe với kiểu dáng rộng cũng ra đời, phù hợp với tất cả mọi người.

Những cô gái thành thị được gọi là Moga bắt đầu cắt tóc ngắn, đi giày cao gót, đôi khi mặc kimono hoặc trang phục hiện đại. Họ được xem là hình mẫu của phụ nữ thế hệ mới: độc lập, tự tin, thời trang nhưng vẫn mang trong mình nét truyền thống.

Ngoài ra, nam giới còn đặc biệt yêu thích phong cách Ivy League với áo khoác lịch lãm, áo sơ mi chỉnh tề, vừa mang đến sự thanh lịch nhưng không kém phần năng động để phù hợp với thời đại mới.

Giai đoạn này cũng chứng kiến sự xuất hiện của những nhà thiết kế nổi danh thế giới như: Hanae Mori; Kenzo Takada; Issey Miyake; Kansai Yamamoto. Họ là đại diện cho trào lưu thời trang độc đáo được gọi là "DC Brands", đã làm khuynh đảo ngành công nghiệp thời trang Nhật Bản. Thương hiệu của họ vẫn phát triển mạnh và được yêu thích cho đến tận ngày nay.

Âm nhạc

Giai đoạn này ra đời phong cách Kayokyoku - thể loại nhạc pop Nhật Bản, lời bài hát thường nói về chủ đề tình yêu tan vỡ, nỗi nhớ. Đây là sự pha trộn giữa phong cách âm nhạc phương Tây và Nhật Bản, với các yếu tố của nhạc jazz, rock and roll và enka. Một số ca sĩ và ban nhạc tiêu biểu cho dòng nhạc này có thể kể đến: Hibari Misora; Hachiro Kasuga; Pink Lady; Yellow Magic Orchestra; Seiko Matsuda...

Kiến trúc – cảnh quan

Showa gợi lên một bầu không khí đô thị đặc trưng trong tâm trí người Nhật: đèn neon xa hoa, những biển quảng cáo vẽ tay đầy màu sắc phản ánh sự lạc quan của thời đại; và sự pha trộn độc đáo giữa kiến ​​trúc bê tông chịu ảnh hưởng phương Tây với các công trình gỗ truyền thống.

Thời kỳ đầu triều đại Showa chịu ảnh hưởng từ các phong trào nghệ thuật phương Tây như Art Deco, điều này có thể thấy rõ ở một số nơi như Tòa nhà Moji Yusen với họa tiết cầu kì. Theo thời gian, phong cách này dần nhường chỗ cho sự độc đáo và tự do nghệ thuật hơn, như ở Tòa nhà Kanmon ở Shimonoseki và Văn phòng phường Moji.

Trước Thế chiến II, thiết kế các công trình công cộng cho thấy sự trở lại với chủ nghĩa truyền thống, đặc trưng bởi các tòa nhà tân cổ điển, thường được xây bằng gạch đỏ, với mái dốc truyền thống. Tuy nhiên, nhiều công trình đã bị phá hủy trong các cuộc ném bom diện rộng trong Thế chiến II.

Đến thời kỳ tái thiết, các kiến ​​trúc sư ưu tiên chuyển sang sử dụng các phương pháp và vật liệu phương Tây (như bê tông cốt thép), vốn nhanh hơn, rẻ hơn, có khả năng chống cháy và động đất tốt hơn. Nhìn từ góc độ hiện đại, các công trình từ những năm cuối thời Showa có vẻ đơn điệu, nhưng vào thời đó, chúng là biểu tượng cho sự vươn lên từ đống hoang tàn sau chiến tranh để trở thành siêu cường kinh tế.

Famicom

Bên cạnh đó, nền kinh tế phát triển mạnh mẽ đồng nghĩa với nhu cầu về mức sống cao hơn khiến truyền hình màu, ô tô và máy điều hòa không khí trở thành những vật dụng gia đình được ưa chuộng. Một trong những biểu tượng nổi bật nhất của thời kỳ Showa là Family Computer, hay Famicom - một máy chơi game gia đình do Nintendo phát hành năm 1983.

Famicom đã cách mạng hóa ngành công nghiệp game bằng cách giúp người chơi dễ dàng tiếp cận các trò chơi điện tử tại nhà. Máy chơi game này cũng giới thiệu các nhân vật nổi tiếng toàn cầu ngày nay, chẳng hạn như các nhân vật từ "Super Mario".

Doraemon

Được ra mắt lần đầu tiên vào năm 1969, bộ truyện tranh Doraemon kể về một chú mèo máy đến từ tương lai sở hữu những món đồ công nghệ như "Cánh cửa thần kỳ"; “Chong chóng tre”…, đã trở thành tuổi thơ của thế hệ trẻ em thời Showa.

Phiên bản anime bắt đầu phát sóng vào năm 1979 và vẫn tiếp tục cho đến ngày nay, khiến Doraemon trở thành một nhân vật được yêu thích qua cả ba thời kỳ: Showa, Heisei và Reiwa.

Máy nghe nhạc Walkman

Một sản phẩm mang tính cách mạng, ảnh hưởng đến toàn thế giới là Walkman của Sony, ra mắt năm 1979. Máy nghe nhạc cầm tay này đã tạo ra một nền văn hóa "mang theo âm nhạc" và cách mạng hóa cách mọi người thưởng thức âm nhạc ở bất cứ đâu. Với sự ra đời của Walkman, việc nhìn thấy mọi người đeo tai nghe và nghe nhạc khi đi dạo quanh thành phố hoặc đi lại trên tàu hỏa đã trở nên phổ biến.

Utsurun Desu

Năm 1986, Fujifilm cho ra mắt chiếc máy ảnh dùng một lần đầu tiên trên thế giới có ống kính tích hợp - Utsurun Desu. Vào thời điểm đó, máy ảnh được coi là mặt hàng xa xỉ, vì vậy Utsurun Desu với giá cả phải chăng và dễ sử dụng đã trở thành một sản phẩm cực kỳ thành công.

Mặc dù nhu cầu đã giảm đi với sự nổi lên của máy ảnh kỹ thuật số và điện thoại thông minh, nhưng sức hấp dẫn của ảnh film, cảm giác nhấn nút chụp, sự háo hức chờ đợi film được tráng… đã khiến sản phẩm này dần quay trở lại với giới trẻ hiện đại.

Ngoài ra, cửa hàng tiện lợi đầu tiên – 7-Eleven mở cửa vào những năm 60; hệ thống tàu cao tốc Shinkansen phát triển mạnh mẽ và trở thành một phần không thể thiếu của hệ thống giao thông công cộng Nhật Bản; anime cũng trở nên phổ biến ở Nhật Bản trong những năm 80.

Năm 1964, Tokyo đăng cai Thế vận hội Mùa hè, trở thành thành phố đầu tiên ở châu Á làm được điều này. Đây là cơ hội để thế giới chứng kiến ​​sự phục hồi và phát triển mạnh mẽ của Nhật Bản sau chiến tranh, đặc biệt là những tiến bộ về công nghệ.

Ẩm thực thời Showa

Thời kỳ Showa cũng chứng kiến ​​sự phát triển đáng kể trong văn hóa ẩm thực Nhật Bản. Ẩm thực phương Tây trở nên phổ biến, thức ăn nhanh trở nên thông dụng hơn, và thói quen ăn uống của người Nhật đã trải qua những thay đổi đáng kể.

Kissaten

Kissaten là thuật ngữ chỉ những quán cà phê có phục vụ đồ ăn nhẹ, không có đồ uống có cồn. Loại quán này trở thành biểu tượng cho văn hóa cà phê thời đó.