Sự thay đổi cách xưng hô ngôi thứ nhất tại Nhật: Nam giảm dùng Ore, nữ tự xưng Boku
Trong tiếng Nhật, cách xưng hô ngôi thứ nhất không chỉ là công cụ giao tiếp mà còn phản ánh địa vị xã hội, tính cách và quan niệm về giới. Ngày nay, nam giới và nữ giới Nhật Bản đang có xu hướng “rời xa” các cách xưng hô truyền thống, cho thấy cách nhìn nhận về tính nam và tính nữ trong xã hội có sự thay đổi.
Xu hướng trong nam giới: Giảm dùng Ore
Ore (俺 - YÊM) là đại từ nhân xưng dành cho nam giới. Không đơn thuần là cách xưng “tôi”, Ore là biểu trưng cho tính cách mạnh mẽ, tự tin và nam tính. Tuy nhiên, theo số liệu do Nikkei công bố từ cuộc khảo sát của Viện Nghiên cứu Đời sống và Sinh hoạt Hakuhodo (Hakuhodo Institute of Life and Living), tỷ lệ sử dụng Ore đã sụt giảm đáng kể so với khoảng 30 năm trước.
Khảo sát cho biết vào năm 1994, 86% nam giới chưa kết hôn và 65,4% nam giới đã kết hôn sử dụng Ore khi trò chuyện với gia đình và bạn bè. Đến năm 2026, các con số này lần lượt giảm xuống còn 42,5% và 46,7%.
Thay vì chỉ sử dụng Ore, nam giới ngày nay đã có nhiều lựa chọn thay thế khác như Boku (僕 - BỘC) - thường tạo cảm giác dịu dàng hơn. Nhà sử học Tomoda Kentaro cho biết đến khoảng năm 1960, Boku hầu như chỉ được sử dụng bởi những người đàn ông có trình độ học vấn cao. Ngày nay, nhiều người có xu hướng dùng Boku vì cách xưng này tạo cảm giác lịch sự nhưng không quá cứng nhắc, trang trọng.
Một lựa chọn khác là Watashi (私 - TƯ), phù hợp cho cả hai giới và được sử dụng trong nhiều tình huống giao tiếp khác nhau. Tùy theo hoàn cảnh, nam giới còn có thể sử dụng Jibun (自分 - TỰ PHÂN), một cách xưng có sắc thái tương đối trung tính và ít bộc lộ cá tính hoặc giới tính của người nói.
Những giả thuyết cho sự thay đổi ở nam giới
Kato Aoi, nhà nghiên cứu phụ trách khảo sát của Viện Nghiên cứu Đời sống và Sinh hoạt Hakuhodo, nhận định rằng nam giới đang có xu hướng tránh dùng Ore bởi cách xưng hô này nhấn mạnh vào sự mạnh mẽ, dễ gây cảm giác phô trương hoặc tạo ấn tượng như đang “lên mặt bề trên”.
Một nhân viên nam ngành truyền thông (31 tuổi) từng chia sẻ bản thân thuộc nhóm “từ bỏ Ore”. Khi còn tiểu học, anh xưng Ore vì thấy “ngầu” và muốn bắt chước mọi người xung quanh. Nhưng sau đó, vì cảm giác từ này “đem lại cảm giác kiêu ngạo” và “mang nặng mong muốn khẳng định bản thân”, anh đã đổi sang dùng Boku để thay thế.
Tomoda Kentaro, nhà nghiên cứu và tác giả của cuốn sách "Lịch sử của đại từ nhân xưng ngôi thứ nhất Boku” (自称詞〈僕〉の歴史), cũng nhận thấy sự thay đổi nhân xưng này có liên quan đến mối quan hệ giữa nam và nữ. Nhằm tạo dựng sự bình đẳng khi giao tiếp với phái nữ, nhiều nam giới đã chủ động từ bỏ xưng Ore để giảm bớt cảm giác trịch thượng, "bề trên" mà đại từ này vô tình tạo ra.
Nhà ngôn ngữ học Nakamura Momoko cũng đưa ra một cách giải thích khác liên quan đến áp lực tại nơi làm việc. Trong môi trường chuyên nghiệp, nhiều người lo ngại rằng việc dùng Ore sẽ khiến họ trông “khó ưa”, trong khi Boku lại có hơi “trẻ con”. Từ đó, một số đổi sang dùng Watashi - một lựa chọn tương đối an toàn hơn, phù hợp với nhiều tình huống.
Diễn viên hài Kuruma thuộc nhóm Reiwa Roman cũng từng chia sẻ trong chương trình truyền hình Nagano & Kuruma's Hikkakari Nietzsche rằng: "Chuyện dùng Boku hay Ore cũng có nhiều quy tắc ngầm lắm. Như giữa nam giới với nhau thì không được dùng bừa bãi ấy. Hồi cấp 2, cấp 3 tôi có chơi bóng bầu dục, và ở đó có cái cảm giác như: tuyệt đối không được dùng đại từ nhân xưng Ore trước mặt các tiền bối. Mà xưng Boku cũng không đúng, họ bắt phải xưng là Jibun. Hồi cấp 2, tôi đã được dạy rằng đại từ nhân xưng Jibun mới thể hiện sự lễ phép, đúng mực với người bề trên".
Xu hướng trong nữ giới: Tự xưng Boku
Về phía nữ giới, khi muốn thể hiện sự dịu dàng và điệu đà, nhiều người sẽ xưng là Atashi (あたし). Tuy nhiên, cách xưng này cũng đang có xu hướng giảm dần.
Bài khảo sát của Viện Nghiên cứu Đời sống và Sinh hoạt Hakuhodo ghi nhận vào năm 1994, hơn 40% phụ nữ chưa kết hôn và gần 30% phụ nữ đã kết hôn dùng Atashi. Đến năm 2026, con số này giảm xuống dưới 10% ở cả hai nhóm, trong khi Watashi - cách xưng trung tính hơn, lại trở nên phổ biến. Một số người thậm chí còn dùng Boku - một đại từ nhân xưng chủ yếu được sử dụng bởi nam giới.
Một nghiên cứu tiến hành bởi Miyazaki Ayumi từ Đại học Ochanomizu vào năm 2016 cho biết nữ sinh trung học cơ sở cảm thấy tự nhiên và hợp lý khi xưng Ore hoặc Boku trong giao tiếp với bạn bè đồng trang lứa. Trong khi đó, những bạn muốn dùng một đại từ mang cảm giác “nữ tính” hơn lại có xu hướng dùng Uchi (うち) thay vì Atashi.
Những giả thuyết cho sự thay đổi ở nữ giới
Hiện tượng phụ nữ tự xưng Boku được gọi là Bokukko (ボクっ娘) hoặc Boku Shojo (ボク少女), cả hai mang nghĩa là “Cô nàng Boku”. Nguồn gốc cụ thể của hiện tượng này còn tương đối mơ hồ, nhưng nhiều người cho rằng Bokukko trở nên phổ biến hơn nhờ bộ truyện tranh Ribbon no Kishi của tác giả Tezuka Osamu. Nhân vật chính của truyện - Sapphire, là một nàng công chúa giả làm hoàng tử để thừa kế ngai vàng và thường tự xưng là Boku.
Akimoto Yasushi - người sáng lập nên nhóm nhạc thần tượng AKB48, đưa ra một giả thuyết rằng việc các nghệ sĩ nữ sử dụng đại từ Boku trong các ca khúc sẽ giúp nam giới cảm thấy “thoải mái” hơn khi hát theo. Bên cạnh đó, tạp chí thời trang và lối sống dành cho phụ nữ VERY cũng từng phỏng vấn các bé gái và nhận được câu trả lời rằng chuyện xưng Boku là “bình thường”. Một bé học lớp hai nói rằng từ này ngắn và dễ nói, trong khi một bé mẫu giáo lại chọn xưng Boku vì thấy nó dễ thương.
Đằng sau xu hướng thay đổi đại từ nhân xưng trong nữ giới, Nakamura cho biết nguyên nhân có thể đến từ những động lực sâu xa hơn. Theo bà, các cậu bé thường chuyển cách xưng hô từ Boku sang Ore để đối phó với hệ thống phân cấp “quyền lực” trong nam giới. Trong khi đó, những cô gái chuyển sang xưng Boku để thoát khỏi những định kiến gắn liền với tính nữ, như sự yếu đuối, hoặc để tránh né việc bị tình dục hóa một cách ngoài mong muốn.
Cũng có ý kiến cho rằng việc dùng Boku có thể giúp phụ nữ cảm thấy thoải mái hơn trong việc thể hiện tâm tư, cảm xúc thầm kín hơn những cách xưng khác.
Kết
Trong ngôn ngữ, các định nghĩa cũng như cách sử dụng từ ngữ luôn thay đổi theo thời gian, phần nào phản ánh những những biến chuyển trong xã hội.
Sự thay đổi trong cách tự xưng của người Nhật cho thấy những khuôn mẫu từng gắn với tính nam và tính nữ đang trở nên linh hoạt hơn. Thay vì bị giới hạn bởi những cách xưng mang đậm dấu ấn giới, mỗi người ngày càng có nhiều lựa chọn để thể hiện bản thân tuỳ theo hoàn cảnh, mối quan hệ và hình ảnh họ muốn hướng tới.
kilala.vn
Nguồn: Unseen Japan
Đăng nhập tài khoản để bình luận