Wagara: Những motif và ý nghĩa của các họa tiết truyền thống Nhật Bản (P.2)

Tiếp nối phần trước, trong kỳ số 2 này, hãy cùng Kilala khám phá 4 motif còn lại của thế giới hoa văn Wagara Nhật Bản, và tìm hiểu ý nghĩa cũng như mong ước được gửi gắm trong từng hoa văn ấy.

Đọc phần 1

Họa tiết động vật

Motif động vật khá phổ biến với họa tiết Nhật Bản, trong đó bao gồm cả những sinh vật tưởng tượng như phượng hoàng hay rồng, vốn được du nhập từ Trung Hoa.

Tsuru (鶴)

Có câu “Hạc sống ngàn năm” (鶴は千年), từ lâu chim hạc (tsuru) đã là biểu tượng của sự trường thọ trong văn hóa phương Đông. Hạc có thể đứng riêng lẻ hay kết hợp cùng với rùa, hoặc bộ ba Shochikubai (tùng, trúc, mai) cũng đều mang ý nghĩa may mắn.

Hơn nữa, một cặp hạc sẽ gắn bó với nhau suốt đời, ngay cả khi một trong hai chết đi, chúng cũng sẽ không tìm bạn đời mới. Vì lý do này, hạc được coi là biểu tượng của sự hòa thuận trong hôn nhân và là họa tiết phổ biến cho trang phục cưới.

Houou (鳳凰)

Ở Trung Quốc cổ đại, có một truyền thuyết kể rằng phượng hoàng (houou) là loài chim mang điềm lành, sẽ xuất hiện ở một thế giới hòa bình và hạnh phúc. Vì lý do này, cũng giống như hạc, họa tiết phượng hoàng thường được sử dụng trong những dịp tốt lành và là biểu tượng của hòa bình, sự cao quý cùng phước lành.

Ryuu (龍)

Rồng cũng là một sinh vật tưởng tượng được du nhập từ Trung Quốc. Là một trong Tứ Tượng, Thanh Long là thần bảo hộ phương Đông, còn trong văn hóa Nhật, thần rồng Ryujin chính là vị thần tạo mưa và điều khiển thủy triều.

Từ khi hình tượng rồng được du nhập vào Nhật Bản trong thời kỳ Asuka, nó đã được sử dụng rộng rãi như một họa tiết may mắn trong các sản phẩm dệt nhuộm và thủ công mỹ nghệ, là biểu tượng của sức mạnh và quyền uy, may mắn và tài lộc.

Usagi (兎)

Ngày nay, thỏ thường được xem là một họa tiết dễ thương nhưng ban đầu, người Nhật nhìn chúng như một loài động vật hoang dã chạy qua núi non, đồng ruộng, và hình ảnh này đã trở thành ý nghĩa của họa tiết.

Họa tiết thỏ (usagi) từng rất phổ biến trong giới võ sĩ samurai, vì chúng gắn liền với thính giác tốt và đôi chân khỏe mạnh của thỏ. Phụ nữ cũng ưa chuộng chúng như một biểu tượng của sự sinh nở.

Chou (蝶)

Do quá trình biến đổi từ sâu bướm thành bướm, loài côn trùng này tượng trưng cho sự tiến hóa. Còn hình ảnh một cặp bướm là biểu tượng cho hạnh phúc trong hôn nhân. Ngoài ra, trong Phật giáo, bướm là sinh vật biểu tượng của luân hồi, nên đồ trang trí hình bướm thường được sử dụng trên bàn thờ Phật. Trong giới võ sĩ đạo, bướm được ưa chuộng như một biểu tượng của sự bất tử.

Họa tiết thiên nhiên, phong cảnh

Cũng giống như thực vật và động vật, các yếu tố tự nhiên cũng chiếm một vị trí quan trọng trong thế giới họa tiết Nhật Bản.

Zuiun (瑞雲)

Họa tiết “mây lành” zuiun được xem như điềm báo cho những điều may mắn sắp xảy đến. Từ sau thời Heian, họa tiết này cũng xuất hiện trên trang phục và đồ dùng của giới quý tộc cung đình, trên kimono và obi dùng trong các dịp lễ mừng.

Ryusui (流水)

Họa tiết “lưu thủy” ryusui thể hiện dòng chảy của nước, có những ý nghĩa như gột rửa vận rủi, xua đuổi tà ma, sự thanh khiết và bảo vệ khỏi hỏa hoạn. Vì nước vốn không có hình dạng cố định nên họa tiết này thường được kết hợp với nhiều motif khác nhau như hoa cỏ bốn mùa, bè hoa trôi trên nước, hay quạt xòe.

Yukiwa (雪輪)

Họa tiết này mô phỏng bông tuyết trong khuôn hình tròn với những vết lõm ở viền. Có những thiết kế cầu kỳ với hoa văn khác lồng bên trong vòng tròn; cũng có kiểu biến tấu phần khuyết, răng cưa ở đường viền, tạo nên nhiều mẫu giàu tính thẩm mỹ. Tuyết tượng trưng cho nguồn nước tan dồi dào của mùa xuân, vì vậy đây là họa tiết mang ý nghĩa phồn thịnh, mùa màng bội thu.

Egasumi (エ霞)

Đây là họa tiết cách điệu hình ảnh làn sương (霞) giăng ngang bầu trời theo dáng giống chữ “エ”. Cách thể hiện truyền thống là chồng nhiều đường ngang song song lên nhau – một thủ pháp đã được sử dụng phổ biến trong hội họa từ xa xưa. Bên trong mảng sương có thể được lấp đầy bằng các hoa văn khác, hoặc dùng để phân chia không gian trong tổng thể thiết kế. Vì sương mờ xuất hiện rồi lại tan biến, họa tiết này mang ý nghĩa tượng trưng cho sự vĩnh hằng.

Tsuyushiba (露芝)

Đây là họa tiết cách điệu hình ảnh cỏ shiba đẫm sương. Những nhánh cỏ được vẽ theo dáng cong như trăng lưỡi liềm, điểm thêm các chấm tròn nhỏ tượng trưng cho giọt sương trên lá, tạo nên một hoa văn thanh nhã và tinh tế.

Họa tiết đồ vật

Trong kho tàng Wagara không thiếu những họa tiết được cách điệu từ hình ảnh những vật dụng hằng ngày hoặc những vật mang ý nghĩa tâm linh.

Senmen (扇面)

Họa tiết hình chiếc quạt xòe này được xem là biểu tượng cát tường, tượng trưng cho khai vận và phồn vinh. Bên trong hình quạt có thể vẽ nhiều loại hoa cỏ và hoa văn khác nhau; ngoài ra còn có kiểu chỉ mô phỏng phần giấy dán của quạt, hoặc kết hợp thêm cả dây trang trí.

Takarazukushi (宝尽くし)

Nhiều bảo vật mang ý nghĩa may mắn được rải khắp bề mặt họa tiết này, chủ yếu kết hợp những bảo vật có khả năng ban điều ước hoặc tượng trưng cho sự giàu có, thịnh vượng như búa thần, áo tàng hình, quả cân, túi tiền, bùa hộ mệnh…

Noshi (熨斗)

Noshi bắt nguồn từ việc dùng bào ngư thái mỏng, kéo giãn rồi phơi khô để làm lễ vật trong các nghi thức truyền thống. Vì bào ngư được kéo giãn và sử dụng nhiều lần, nên từ lâu nó đã được coi là bùa may mắn mang lại sự trường thọ.

Hoa văn noshi được cách điệu từ lễ vật này, thường được thể hiện dưới dạng nhiều dải giấy dài, hẹp được bó lại thành chùm, mang ý nghĩa cát tường, tốt lành.

Temari (手毬)

Đây là họa tiết mô phỏng temari - một món đồ chơi truyền thống ở Nhật Bản. Vì bóng temari được làm từ những sợi chỉ dài quấn quanh lõi nên họa tiết này mang ý nghĩa kết nối nhân duyên. Hình dáng tròn trịa của nó cũng gửi gắm ước nguyện xây dựng một gia đình viên mãn.

Hanaguruma (花車文)

Họa tiết xe hoa này có nhiều cách thể hiện, có thể là chiếc xe quý tộc chất đầy hoa bốn mùa, có khi là xe ngựa được trang trí bằng hoa, hoặc chỉ riêng bánh xe được điểm xuyết hoa lá.

Họa tiết hình học

Ẩn sau vẻ ngoài đơn giản, những họa tiết trang trí hình học này mô phỏng thiên nhiên như cây cối, động vật, sóng nước… cho đến những biểu tượng tôn giáo.

Seigaiha (青海波)

Họa tiết sóng biển này được tạo thành từ các nửa vòng tròn đồng tâm chồng lên nhau. Trước đây, nó cũng được sử dụng để biểu thị đại dương và biển cả trên các bản đồ cổ. Họa tiết seigaiha gửi gắm ước nguyện về một cuộc sống bình yên, êm đềm như những gợn sóng nhẹ cùng hạnh phúc trường tồn.

Asanoha (麻の葉)

Asanoha mô tả những chiếc lá gai dầu được sắp xếp cạnh nhau. Loại cây này phát triển nhanh và có sức sống mạnh mẽ, do đó là biểu tượng của sức mạnh và sự bảo vệ. Thường được sử dụng cho quần áo và các sản phẩm dệt may dành cho trẻ em, Asanoha mang theo hy vọng đứa trẻ lớn lên bình an và khỏe mạnh.

Shippou (七宝)

Đối với người Nhật, họa tiết Shippou tượng trưng cho bảy báu vật của Phật giáo. Hình tròn vì không có điểm bắt đầu hay kết thúc, từ xa xưa đã được xem là hình dạng hoàn hảo. Do đó, họa tiết này mang ý nghĩa về sự nối tiếp vĩnh cửu và lan tỏa không ngừng, tượng trưng cho sự phồn vinh, viên mãn và hòa hợp.

Kagome (籠目)

Đây là họa tiết bắt nguồn từ hình mắt đan của giỏ tre. Do trông như những ngôi sao sáu cánh nối tiếp nhau, nó được cho là mang ý nghĩa trừ tà, xua đuổi điều xấu.

Sayagata (サヤ型)

Họa tiết này được tạo thành bằng cách cách điệu và sắp xếp liên tục hình chữ Vạn 卍 của Phật giáo. Họa tiết mang ý nghĩa về sự tiếp nối bền bỉ, lâu dài không gián đoạn nên thường được xem là biểu tượng cầu chúc gia đình phồn vinh và trường thọ.

Bạn có thể khám phá thêm các motif họa tiết hình học trong bài viết này và đón chờ thêm những bài viết khác về thế giới họa tiết Nhật Bản trong chuyên đề Wagara nhé.

kilala.vn