Khám phá đời sống tín ngưỡng cổ xưa trên hòn đảo ngọc Okinawa
Trong quá khứ, quần đảo Okinawa từng là một quốc gia tách biệt với Nhật Bản, được gọi là Vương quốc Ryukyu (Lưu Cầu). Người Ryukyu có hệ ngôn ngữ, văn hóa và tín ngưỡng bản địa riêng biệt nhưng cũng đồng thời chịu ảnh hưởng sâu sắc từ các quốc gia lân cận như Trung Hoa và đảo chính của Nhật Bản. Cùng khám phá một số nét đặc sắc trong văn hóa tín ngưỡng của người dân đảo ngọc Okinawa từ ngàn xưa vẫn còn được lưu giữ cho đến ngày nay nhé!
Hinukan - vị thần lửa bảo hộ gia đình
Khi đến thăm nhà một gia đình ở Okinawa, bạn sẽ trông thấy ở góc bếp được đặt một lư hương hoặc ba hòn đá nhỏ, cùng các loại lễ vật thờ cúng. Đó chính là trang thờ vị thần lửa Hinukan (火ぬ神), còn gọi là Ukamanukami, Ukamaganashi hay Umichimun, trong tín ngưỡng của người Okinawa.
Theo truyền thống, thần Hinukan phải được thờ phụng ở gần nhà bếp, nơi thường xuyên tiếp xúc với lửa. Các vật dụng thờ cúng đều phải có màu trắng và lễ vật thường có nước, trà, cơm, muối và rượu Awamori. Hằng ngày, người phụ nữ lớn tuổi nhất của gia đình sẽ thắp hương và cầu nguyện thần Hinukan phù hộ sức khỏe, bình an và hạnh phúc cho cả nhà. Vào mỗi dịp quan trọng như khi chuyển nhà, con cái nhập học, kết hôn hay khi bắt đầu công việc mới, người ta sẽ thắp hương để thông báo với thần Hinukan và cầu xin sự che chở.
Giống với vị thần Táo quân trong tín ngưỡng Việt Nam và Trung Quốc, người ta tin rằng thần Hinukan có nhiệm vụ báo cáo mọi chuyện xảy ra trong gia đình đến các vị thần ở Niraikanai (vùng đất của thần linh ở "phía bên kia đại dương") mỗi dịp cuối năm. Vì vậy mà vào ngày 24/12 âm lịch (lễ Uganbuduchi), các gia đình ở Okinawa sẽ dọn dẹp trang thờ và dâng lễ vật để thần Hinukan nói tốt với các vị thần và phù hộ gia đình cho năm mới đến được bình an.
Văn hóa thờ cúng tổ tiên
Trong văn hóa của người Okinawa, họ tin rằng người đã khuất sẽ không rời xa con cháu mà vẫn luôn ở lại và tiếp tục đồng hành cùng gia đình qua nhiều thế hệ. Vì vậy, họ lấy việc tôn kính và thờ cúng tổ tiên làm trung tâm của mọi hoạt động trong đời sống tín ngưỡng nơi đây.
Người Okinawa xem Trời (Utin) là cha, Đất (Jiichi) là mẹ và Biển (Ryugu) là nơi sinh ra họ. Các vị thần này được xem là những tổ tiên đầu tiên khai sinh ra loài người và được thờ cúng tại các Utaki - những vùng đất linh thiêng nhất của cộng đồng trên quần đảo.
Xem thêm: Utaki - tên gọi của những vùng đất thánh tại Okinawa
Tiếp theo là những vị tổ tiên sống ở thời Naka-ga-yu - là những người đã mất cách đây xa hơn 25 thế hệ. Người Okinawa tin rằng những vị tổ tiên này luôn dõi theo và phù hộ cho cộng đồng người dân trên đảo, thường được thờ phụng trong các chùa chiền, đền thờ tại làng xã.
Sau cùng là những vị tổ tiên sống ở thời Ima-ga-yu - “thời điểm hiện tại”, chỉ những người đã mất trong khoảng 25 thế hệ trở lại đây. Các gia đình ở Okinawa thường thờ cúng họ trên các bàn thờ đặt bài vị tổ tiên gọi là totome. Nơi đây cũng được xem là không gian kết nối giữa người sống và người đã khuất, để con cháu gửi gắm lời cầu nguyện và bày tỏ lòng biết ơn với những thế hệ đi trước.
Mỗi mùa xuân, các gia đình ở Okinawa cũng thường tụ họp tại phần mộ tổ tiên để tổ chức Shimi - lễ tảo mộ. Tại đây, họ sẽ cùng nhau dọn dẹp mộ phần, dâng cúng lễ vật, cùng ăn uống và trò chuyện như một buổi đoàn viên để tưởng nhớ người đã khuất.
Đến dịp lễ Obon, khắp các làng mạc tại Okinawa lại rộn ràng trong nhịp trống cùng điệu múa Eisa để thể hiện lòng tưởng nhớ tổ tiên. Riêng tại đảo Yaeyama thuộc Okinawa, người dân còn duy trì một nghi thức độc đáo mang tên Angama. Trong đó, có hai người sẽ hóa thân thành ông lão và bà lão đến từ thế giới bên kia, đến ghé thăm từng nhà và bày tỏ lòng tôn kính đến tổ tiên của ngôi nhà đó, đồng thời gửi lời chúc phúc đến gia đình.
Onarigami - Những người phụ nữ nắm giữ sức mạnh tâm linh của cộng đồng
Trong văn hóa Okinawa, người ta tin rằng phụ nữ sở hữu một nguồn sức mạnh tâm linh nội tại và được trao vai trò quan trọng trong đời sống tín ngưỡng của cộng đồng, được gọi là Onarigami. Vì vậy, như đã nói ở trên, những người phụ nữ lớn tuổi nhất của gia đình sẽ là người phụ trách chăm sóc bàn thờ tổ tiên, bàn thờ thần lửa Hinukan và những không gian linh thiêng khác trong ngôi nhà.
Theo tín ngưỡng Onarigami, có những người phụ nữ mang sức mạnh tâm linh đặc biệt có thể kết nối với trời đất và các vị thần linh (kami). Họ được gọi là các Kaminchu, nghĩa là người mang sức mạnh thần thánh, nhưng thường được biết đến với cái tên Noro (hoặc Nuru trong tiếng Okinawa). Các Noro là những nữ tư tế của Thần đạo Ryukyu, chuyên chủ trì các nghi lễ tôn giáo quan trọng tại những vùng đất thánh Utaki linh thiêng.
Ngoài ra, Okinawa còn nổi tiếng với các “bà đồng” Yuta - những nữ pháp sư hay nhà ngoại cảm có khả năng giao tiếp với các linh hồn từ thế giới bên kia. Khác với những nữ tư tế Noro - được công nhận bởi các đền thờ Thần đạo (và trước kia là triều đình Ryukyu), các pháp sư Yuta thường hoạt động độc lập và mang tính tự phát ở các làng mạc trên khắp quần đảo.
Từ xa xưa, các dân làng thường tìm đến pháp sư Yuta mỗi khi gặp bệnh tật kéo dài, vận rủi hay những biến cố nào đó, hoặc khi cần lời khuyên cho những quyết định quan trọng. Họ tin vào sức mạnh của các Yuta đến mức có một câu tục ngữ ở Okinawa nói rằng: “Nửa là thầy thuốc, nửa là pháp sư” (医者半分, ユタ半分). Câu này mang ý nghĩa là: khi gặp bệnh tật thì ngoài đến gặp thầy thuốc “chữa thân bệnh” thì cũng cần phải đến gặp pháp sư để “chữa tâm bệnh”.
Cho đến ngày nay, các Yuta vẫn còn giữ vai trò quan trọng trong đời sống tinh thần của người dân trên đảo. Mỗi khi gặp vấn đề về sức khỏe, nhiều người đến gặp các Yuta để được "chữa bệnh" về mặt tinh thần, song song với việc điều trị y tế. Ngoài ra, các Yuta còn là người hướng dẫn các nghi thức tâm linh, trừ tà, thanh tẩy và đưa ra lời khuyên cho người dân mỗi khi họ gặp khó khăn về mặt tinh thần.
Nirai Kanai - Cõi thần thánh bên kia biển cả
Ở Okinawa có một niềm tin lâu đời rằng, tại vùng biển phía đông nơi mặt trời mọc, ở phía bên kia đại dương là cõi thiên đường Nirai Kanai. Đó là vùng đất của các vị thần, những người mang đến phước lành, sự sung túc và may mắn đến cho con người. Không chỉ vậy, người Okinawa còn tin rằng những đứa trẻ vừa chào đời là những linh hồn đến từ cõi Nirai Kanai, và con người sau khi mất đi sẽ trở về lại cõi ấy.
Tương truyền rằng, nữ thần sáng thế Amamikyo từ bên kia đại dương đã hạ phàm xuống đảo Kudaka đầu tiên rồi tạo ra cả quần đảo Ryukyu. Cùng với đó, các vị thần ở Nirai Kanai cũng mang đến cho người Ryukyu 5 loại ngũ cốc và công cụ để làm nông nghiệp. Vì vậy, vào mùa hè, người ta thường tổ chức các lễ hội mùa màng và lễ tạ ơn để đón các vị thần từ Nirai Kanai vượt biển trở về và ban phước lành cho những người con của vùng đất Okinawa.
Điểm giao thoa của nhiều nền văn hóa tâm linh khác
Trải qua hàng thế kỷ giao thương với Trung Quốc, Nhật Bản và Đông Nam Á, tín ngưỡng Okinawa cũng tiếp thu nhiều yếu tố ngoại lai rồi biến đổi thành những nét văn hóa riêng biệt. Chẳng hạn như Shisa - linh vật nổi tiếng của Okinawa được cho là bắt nguồn từ linh vật sư tử đá của Trung Hoa hay Komainu (狛犬) của Nhật Bản.
Các bia đá thờ Thạch thần Ishiganto quen thuộc ở các ngã ba, ngã tư đường tại Okinawa cũng bắt nguồn từ văn hóa Trung Hoa, được cho là giúp ngăn chặn tà khí và bảo vệ dân làng khỏi tai họa. Ngay cả lễ hội đua thuyền Hari được tổ chức hằng năm ở Okinawa, vốn bắt nguồn từ truyền thống đua thuyền rồng ở các nước Á Đông, cũng trở thành nghi lễ cầu nguyện cho biển yên sóng lặng và một mùa đánh bắt bội thu.
Qua thời gian, những ảnh hưởng ấy hòa vào tín ngưỡng bản địa và tạo nên nền văn hóa tâm linh tín ngưỡng đặc trưng, mang đậm bản sắc văn hóa và đời sống tinh thần của người dân đảo Okinawa.
Mùa hè này, hãy cùng Kilala phiêu lưu đến hòn đảo ngọc Okinawa và khám phá những câu chuyện về con người, văn hóa, ẩm thực và những địa điểm thiên nhiên đẹp tuyệt vời trong Chuyên đề Okinawa tháng 6 nhé!
kilala.vn
Đăng nhập tài khoản để bình luận