Gia đình "tập thể" - sợi dây gắn kết mới của xã hội Nhật Bản

Trong dòng chảy của xã hội Nhật Bản, hình thái gia đình đã thay đổi nhiều theo thời gian: từ gia đình đa thế hệ, gia đình hạt nhân, hộ độc thân và gần đây là những gia đình “tập thể”. Đó là nơi những mảnh ghép riêng biệt cùng tụ họp lại dưới một mái nhà để tạo nên “tổ ấm” của riêng họ.

Trong phòng ăn của ngôi nhà tập thể Kankan Mori ở quận Arakawa, Tokyo, các cư dân đang quây quần bên nồi lẩu oden nghi ngút khói. Ở một góc phòng, các bậc phụ huynh vừa trò chuyện vừa đút đồ ăn dặm cho con nhỏ. Sau bữa tối, mọi người cùng hát mừng sinh nhật cho một em bé.

Đây chính là quang cảnh của một bữa ăn chung tại nhà tập thể Kankan Mori, nơi các cư dân thỉnh thoảng tụ họp chuẩn bị bữa tối và dùng bữa cùng nhau. Khoảng 30 con người quây quần bên bàn ăn, tạo nên bầu không khí ấm cúng như một đại gia đình thực thụ.

“Nhà tập thể” là gì?

Mô hình “nhà tập thể” (collective house) ra đời tại Thụy Điển vào những năm 1960, trong bối cảnh phụ nữ tham gia vào lực lượng lao động ngày càng nhiều. Các cư dân trong “nhà tập thể” sẽ cùng nhau chia sẻ việc nấu ăn và chăm sóc con cái, người già, qua đó giảm bớt gánh nặng khi vừa phải đi làm vừa chăm sóc gia đình.

Lấy cảm hứng mô hình này, Kankan Mori - ngôi nhà tập thể đầu tiên tại Nhật Bản, được thành lập vào năm 2003. Khu nhà được thiết kế thành nhiều căn hộ độc lập riêng biệt, vận hành theo hình thức cư dân tự quản, song vẫn có nhiều không gian chung như phòng ăn lớn, bếp tập thể và khu vui chơi cho trẻ em.

nhà-tập-thể-là-gì

Công tác quản lý tòa nhà do các cư dân thay phiên đảm nhận. Họ còn thành lập một công ty pháp nhân riêng để sàng lọc hồ sơ người mới muốn chuyển đến sinh sống. Hiện tại, Kankan Mori là mái nhà của 43 cư dân, trong đó có 10 trẻ em - từ trẻ sơ sinh cho đến thiếu niên trung học, và người lớn tuổi nhất đã 88 tuổi.

Một đời sống riêng tách biệt giữa gia đình và công việc

Kumagai Yui (37 tuổi), một nhân viên văn phòng, đã chuyển về đây từ tháng 9/2025 cùng chồng và con trai 1 tuổi. Trước đó, cô cũng đã từng sống tại đây trong suốt 7 năm, từ thời sinh viên cho đến khi tốt nghiệp và đi làm.

“Trước kia, khi sống ở đây, tôi hay ngồi ăn vặt cùng các bà các cụ, rồi trông giúp con cho những gia đình khác. Trẻ em lớn lên ở đây rất lanh lẹ và cởi mở, không nhát người lớn và cũng thích trò chuyện với các cụ lớn tuổi,” Kumagai kể lại. “Tôi muốn nuôi dạy con mình trong môi trường như thế này nên đã đưa gia đình quay lại cư trú.”

nhà-tập-thể-2 — Trẻ em ở nhà tập thể Kankan Mori lớn lên trong sự chăm sóc của cha mẹ và các cụ hàng xóm, góp phần hình thành nên tính cách dạn dĩ và yêu thương người khác. Ảnh: Kankan Mori

Khi sống trong căn hộ riêng chỉ có 3 người trong gia đình quây quần sớm tối, đôi lúc bản thân cô cảm thấy hơi cô đơn. Giờ đây, cô có thể trò chuyện với các cư dân khác trong lúc con mình chơi cùng những đứa trẻ khác ở khu sinh hoạt chung. Với Kumagai, Kankan Mori giống như một đời sống thứ ba, tách biệt với đời sống công việc và gia đình riêng.

Chỗ dựa tinh thần cho nhiều mảnh đời cô độc

Phần đông cư dân tại Kankan Mori là người sống độc thân, và mối quan hệ thân thiết giữa các cư dân mang lại cho họ cảm giác an toàn. Fujiwara Keiichi (59 tuổi), người đã sống tại đây gần 20 năm, kể lại rằng khi ông nhập viện, các hàng xóm đáng quý ở đây đã đến bệnh viện thăm hỏi và nấu cơm cho ông. Trong đại dịch Covid-19, những cư dân còn giúp đỡ người nhiễm bệnh đang cách ly trong phòng bằng cách treo đồ ăn và nhu yếu phẩm lên tay nắm cửa.

bếp-chung — Các cư dân tại Kankan Mori thường xuyên tụ họp nấu ăn tại gian bếp chung và cùng nhau chia sẻ bữa ăn. Ảnh: Kankan Mori

Bà Otsuki Mayumi (62 tuổi), chia sẻ rằng: “Khi sống tại đây, được mọi người nhờ đến, có một nơi để gửi gắm tình cảm đã giúp tôi lấp đầy khoảng trống cô đơn.” Sau khi chồng bà qua đời cách đây 12 năm, bà từng rơi vào trạng thái trầm uất và chán nản trong suốt hai năm. Trong một lần tình cờ, bà bắt gặp bộ phim tài liệu về Kankan Mori. Trông thấy các cư dân nơi đây cùng nhau sinh hoạt, cùng nhau trang trí không gian chung của họ bằng những tấm thảm sặc sỡ, bà Otsuki bị cuốn hút vào bầu không khí ấm áp đó và chuyển đến nơi này.

cư-dân-tại-kankan-mori — Các cư dân cũng thường cùng nhau sửa chữa nhà cửa, trang trí và chăm sóc không gian sinh hoạt chung. Ảnh: Kankan Mori

Một câu chuyện đặc biệt khác về cư dân nơi đây là Suzuki Yosuke (30 tuổi). Anh là người vô tính và không muốn theo con đường kết hôn và sinh con theo khuôn mẫu gia đình truyền thống. Tại Kankan Mori, anh có thể chọn dành thời gian sinh hoạt chung với mọi người hoặc tận hưởng không gian yên tĩnh trong phòng riêng của mình một cách tự do, không bị ràng buộc.

Không khép mình trong cô lập, cũng không phụ thuộc lẫn nhau quá mức, mô hình nhà tập thể như Kankan Mori này như một kiểu gắn kết xã hội vừa đủ, ấm áp nhưng độc lập, phù hợp với xã hội hiện nay, nơi con người đang tìm kiếm lại “sợi dây kết nối” đang dần mất đi.

kilala.vn

Nguồn: Mainichi Shimbun