UNESCO đề xuất đưa nghệ thuật thư pháp Shodo của Nhật vào danh sách di sản

Nghệ thuật thư pháp truyền thống Shodo của Nhật Bản vừa được UNESCO đề xuất ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể. Quyết định cuối cùng dự kiến sẽ được đưa ra vào đầu tháng 12/2026.

Theo kết quả thẩm định, hồ sơ đề cử nghệ thuật thư pháp Shodo đã đáp ứng cả 5 tiêu chí cần thiết để được đưa vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Nếu được thông qua, Shodo sẽ trở thành di sản thứ 24 của Nhật Bản được ghi danh vào danh sách này, bên cạnh những di sản nổi tiếng như nghệ thuật Kabuki, ẩm thực truyền thống Washoku, kịch Noh và kỹ thuật nấu rượu sake truyền thống.

Quyết định chính thức dự kiến sẽ được đưa ra vào đầu tháng 12/2026, trong khuôn khổ kỳ họp lần thứ 21 của Ủy ban Liên chính phủ về bảo vệ Di sản văn hóa phi vật thể UNESCO, diễn ra tại thành phố Hạ Môn, Trung Quốc, từ ngày 30/11 đến 5/12/2026.

Shodo: Nghệ thuật thư pháp gắn bó với đời sống người Nhật

Shodo là nghệ thuật viết chữ thư pháp truyền thống của Nhật, sử dụng bút lông, mực, nghiên mực và giấy để thể hiện các ký tự Kanji và chữ Kana bằng những đường nét giàu tính biểu cảm.

Dù có nguồn gốc từ nghệ thuật thư pháp Trung Hoa, nhưng Shodo đã dần phát triển thành những phong cách và nét thẩm mỹ đặc trưng riêng biệt, nhất là sau khi hệ thống chữ Kana ra đời và phát triển trong thời kỳ Heian (794-1185) và những bản chép thơ waka trở nên thịnh hành.

Không chỉ được xem là một loại hình nghệ thuật, Shodo còn hiện diện trong đời sống thường nhật và các nghi lễ truyền thống của người Nhật, từ viết thư tay, ghi tên vào sổ lưu niệm tại các buổi lễ đến phong tục Kakizome (書き初め) - truyền thống “khai bút” viết thư pháp vào đầu năm mới.

cuộc thi thư pháp mừng năm mới — Cuộc thi thư pháp Shodo mừng năm mới thường niên tại Nippon Budokan ở Tokyo vào ngày 5/1. Nhiều trẻ em Nhật Bản cũng tham gia cuộc thi này. Ảnh: REUTERS

Nghệ thuật này cũng đang được lan tỏa rộng khắp tại các trường học, câu lạc bộ và lớp học thư pháp, góp phần gìn giữ những kỹ thuật viết chữ cùng các giá trị văn hóa qua nhiều thế hệ.

Trong bản đánh giá, UNESCO nhấn mạnh rằng việc vinh danh nghệ thuật Shodo sẽ góp phần nâng cao nhận thức về giá trị văn hóa và nghệ thuật của thư pháp viết tay, đồng thời khuyến khích đối thoại và giao lưu văn hóa giữa các cộng đồng.

lớp học thư pháp của trẻ em — Hình ảnh trẻ em đang tham gia một lớp học thư pháp Shodo tại Nhật Bản. Ảnh: unesco.org

Gìn giữ nghệ thuật viết chữ trong thời đại số

Dù có lịch sử lâu đời và vẫn giữ vị trí quan trọng trong văn hóa Nhật Bản, nghệ thuật thư pháp Shodo đang phải đối mặt với không ít thách thức khi công nghệ kỹ thuật số ngày càng phổ biến, xu hướng viết tay cũng đang giảm dần.

Theo số liệu được trình bày tại Hội đồng Văn hóa Nhật Bản, số người tham gia hoạt động thư pháp đã giảm từ khoảng 5,3 triệu người năm 2010 xuống còn 2,2 triệu người vào năm 2020. Sự phổ biến của máy tính, điện thoại thông minh cùng tình trạng thiếu người kế thừa được đánh giá là một trong những nguyên nhân góp phần vào thực trạng này.

triển lãm thư pháp tại Nhật — Khách tham quan đang chiêm ngưỡng những bức thư pháp trong một triển lãm tại Trung tâm Nghệ thuật Quốc gia Tokyo. Ảnh: Yomiuri Shimbun

Trước thông tin nghệ thuật Shodo được đề xuất trở thành Di sản văn hóa phi vật thể, Bộ trưởng Giáo dục, Văn hóa, Thể thao, Khoa học và Công nghệ Nhật Bản - ông Yoshihiro Seki đã bày tỏ sự vui mừng, đồng thời nhấn mạnh rằng: “Trong thời đại trí tuệ nhân tạo và công nghệ số phát triển mạnh mẽ, nghệ thuật thư pháp ngày càng có ý nghĩa to lớn trong việc nuôi dưỡng cảm quan thẩm mỹ và khả năng biểu đạt của con người.”

kilala.vn

Nguồn: Mainichi Shimbun, The Japan Times