Ibasho: Khi người Nhật tìm kiếm “một nơi để thuộc về”

Giữa nhịp sống hiện đại ngày càng cô đơn và xã hội đứt gãy kết nối, người ta lại càng khao khát tìm được cho mình “một nơi để thuộc về”. Và người Nhật có một khái niệm đặc biệt để mô tả nơi ấy, được gọi là Ibasho - một nơi chốn để “mình được trở về là chính mình”.

Ibasho là gì?

Trong tiếng Nhật, Ibasho (居場所) được ghép từ: iru (居る) - “có, tồn tại”, và basho (場所) - “nơi chốn”. Ban đầu được dùng để chỉ nơi ở, nhưng sau đó Ibasho dần phát triển thành một khái niệm liên quan đến sức khỏe tâm thần và kết nối cộng đồng. Khái niệm này bắt đầu xuất hiện từ cuối thập niên 70, khi Nhật Bản đối mặt với vấn đề trẻ em bỏ học và thanh thiếu niên ngày càng mất kết nối với xã hội.

Có thể hiểu, Ibasho là “nơi mà bản ngã được tồn tại”, hay “nơi mình thuộc về”. Đó là một không gian hữu hình hoặc vô hình, mang lại cho bản thân cảm giác thoải mái, an toàn, được kết nối và được chấp nhận đúng với con người thật của mình.

ibasho-là-gì Một người có thể tìm thấy Ibasho ở bất cứ đâu: có thể là căn phòng quen thuộc, một quán cà phê yêu thích, hoặc những mối quan hệ nơi bạn có thể thoải mái thể hiện mình mà không cần đề phòng. Chỉ cần tại nơi đó, họ được phép sống thật với cảm xúc của mình, không cần phải đáp ứng kỳ vọng của xã hội, không lo bị đánh giá và có thể cảm nhận sự kết nối chân thành giữa người với người.

Vì sao người Nhật đặc biệt coi trọng Ibasho?

Nhật Bản là một trong những quốc gia có tình trạng cô đơn xã hội và đứt gãy kết nối cộng đồng nghiêm trọng nhất thế giới. Những hiện tượng như hikikomori - một người tự cô lập mình khỏi xã hội, hay tỷ lệ người cao tuổi sống một mình dẫn đến những “cái chết cô độc” ngày càng tăng đã khiến vấn đề kết nối xã hội trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Trong bối cảnh đó, Ibasho được người Nhật xem như một giải pháp hữu hiệu cho vấn đề này. Vì khi có một nơi khiến mình cảm thấy thuộc về, họ sẽ dễ vượt qua những khủng hoảng tâm lý và nỗi mặc cảm cô đơn hơn. Nhất là trong văn hóa Nhật Bản, mọi người luôn đề cao sự hòa hợp trong tập thể, từ đó dễ “o ép” mình để phù hợp với những quy chuẩn xã hội khắt khe. Vì vậy, họ lại càng muốn tìm được một không gian cho phép bản thân “thở” và được là chính mình.

Một số chuyên gia tâm lý Nhật Bản cho rằng, Ibasho giúp con người cảm nhận được những giá trị của bản thân, cảm thấy mình được cần đến và vẫn còn được kết nối với xã hội, đặc biệt là trong những giai đoạn mà họ đang gặp khó khăn.

Những yếu tố và tính chất của một Ibasho

Giáo sư Hideki Maruyama - Tiến sĩ Giáo dục tại Đại học Sophia ở Tokyo cho biết: “Một Ibasho có thể bao gồm 3 yếu tố: một không gian thoải mái, các mối quan hệ xã hội đáng tin cậy và một niềm tin tích cực vào tương lai gần.”

Trong bài báo Ibasho, Youth Participation and Education của mình, ông cũng giải thích rằng Ibasho mang lại ba giá trị tích cực quan trọng đối với con người:

Đây là nơi mang đến một chốn bình yên, an toàn, một nơi nương náu khỏi những áp lực của thế giới bên ngoài. Đó là không gian giúp ta cảm thấy được chấp nhận, được là chính mình mà không cần phải gồng lên để đáp ứng kỳ vọng của ai khác.
Đây là nơi để hồi phục, củng cố sức mạnh tinh thần, nuôi dưỡng sự tự tin, khả năng làm chủ cuộc sống và bảo vệ quyền lợi của chính mình.
Trong một Ibasho, bạn có thể tự do theo đuổi những điều quan trọng với mình và bộc lộ khả năng sáng tạo của mình. Đây là không gian giúp con người tự hoàn thiện bản thân, tìm thấy giá trị sống và tạo nên những kết nối tích cực với người khác.

Trở thành điểm tựa cho cả cộng đồng

Sau thảm họa động đất và sóng thần Tohoku năm 2011, khái niệm Ibasho càng được nhắc đến nhiều hơn trong các nghiên cứu về phục hồi cộng đồng.

Theo nghiên cứu được công bố trên tạp chí y khoa The Lancet vào tháng 4/2026, những cộng đồng tại các khu vực sơ tán được áp dụng mô hình hỗ trợ kiểu “Ibasho” có thể giúp những người cao tuổi bị ảnh hưởng bởi thiên tai phục hồi tinh thần tốt hơn. Không chỉ giảm cảm giác cô đơn, những hoạt động cộng đồng tại các Ibasho còn giúp duy trì nhịp sinh hoạt ổn định và hạn chế nguy cơ suy giảm trí nhớ ở người già.

Tại thành phố Ofunato - một trong những khu vực chịu thiệt hại nặng nề sau trận động đất, sóng thần 2011, người dân đã xây dựng những không gian cộng đồng để có thể hỗ trợ cho người cao tuổi, đồng thời để họ được tham gia đóng góp cho xã hội. Tại đó, mọi người cùng nấu ăn, trò chuyện, tổ chức hoạt động và hỗ trợ hàng xóm cũng gặp khó khăn sau thiên tai.

Các nhà nghiên cứu cho rằng Ibasho có chức năng giúp con người tìm được “vai trò” của mình trong cộng đồng. Khi cảm thấy bản thân vẫn hữu ích và được cần đến, con người sẽ có động lực để tiếp tục sống và hồi phục tinh thần.

ofunato-ibasho — Một trung tâm Ibasho tại thành phố Ofunato. Ảnh: New Town Sketch

Ông Masanori Watanabe, 68 tuổi là người đã từng sống tại thành phố Minamisoma - một trong những khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất trong trận động đất. Ông cho biết, toàn bộ cộng đồng địa phương của ông phải sơ tán khẩn cấp khi thảm họa xảy ra. Có hàng nghìn người tại địa phương đã thiệt mạng vì động đất và sóng thần, ngay cả trong lúc sơ tán. Nhìn lại giai đoạn hỗn loạn ấy, Watanabe nói ông đã sống trong “địa ngục trần gian”.

“Vào thời điểm nhà cửa bị cuốn trôi, rất nhiều người thiệt mạng và sự gắn kết của cả cộng đồng sụp đổ, tôi đã cố gắng hết sức để hỗ trợ mọi người thông qua công việc của mình. Nhưng khi nhìn lại, tôi mong mình đã có thể làm được nhiều hơn,” ông chia sẻ.

ibasho-3 — Tại Ibasho ở Ofunato, mỗi người đều cảm nhận được sự bình yên và hạnh phúc, nhất là sau quãng thời gian khó khăn hậu thảm họa 2011. Ảnh: Ibasho Japan

Theo ông Watanabe, dù công tác phục hồi sau thảm họa vẫn chưa hoàn thành, nhưng các tổ chức Ibasho đã và đang thực hiện một vai trò quan trọng trong việc giúp đỡ và hàn gắn các cộng đồng bị ảnh hưởng.

“Tại các Ibasho, mỗi người đều có thể tìm thấy ý nghĩa sống của riêng mình, đồng thời cảm nhận được sự bình yên và hạnh phúc chỉ đơn giản vì mình đang hiện diện ở đó,” ông nói. “Tôi tin rằng Ibasho đã giúp mọi người có cái nhìn tích cực hơn về cuộc sống và giữ vai trò thiết yếu trong quá trình phục hồi cộng đồng sau thảm họa.”

kilala.vn