Tiết Đại thử: Người Nhật làm gì vào những ngày nóng nhất trong năm?

Tiết Đại thử (大暑 - Taisho) là tiết khí thứ 12 trong hệ thống 24 tiết khí, thường bắt đầu vào khoảng ngày 23/7 và kéo dài đến trước tiết Lập thu (khoảng 7/8). Đây được xem là giai đoạn nóng nhất trong năm tại Nhật Bản - khi nền nhiệt ở nhiều nơi vượt ngưỡng 40°C. Nắng nóng gay gắt kéo dài, những cơn mưa rào xuất hiện bất chợt sau buổi chiều oi ả và tiếng ve râm ran khắp các tán cây.

Những năm gần đây, mùa hè Nhật Bản đang đón nhận những cơn nắng nóng ngày càng khắc nghiệt hơn. Theo tờ Asahi, nhiều địa phương liên tiếp ghi nhận nền nhiệt vượt mức 40°C, kéo theo đó là hơn 10.000 người phải nhập viện vì say nắng và sốc nhiệt chỉ trong tuần này. Vừa qua, Cơ quan Khí tượng Nhật Bản cũng lần đầu tiên sử dụng thuật ngữ kokushobi (酷暑日), tạm dịch là "những ngày nắng nóng khốc liệt", để chỉ những ngày nhiệt độ từ 40°C trở lên

Nhưng giữa cái nóng gay gắt ấy cũng là khoảng thời gian mà mùa hè Nhật Bản trở nên rực rỡ và sôi động nhất. Đây cũng là lúc để thưởng thức những món ăn giải nhiệt, mát lạnh và chuẩn bị cho những đêm lễ hội mùa hè, đi ngắm pháo hoa và lễ hội Bon sắp đến.

3 giai đoạn thiên nhiên chuyển mình của tiết Đại thử

Giống như các tiết khí khác, Đại thử được chia thành ba hậu (kou - 候), phản ánh những biến chuyển của khí hậu và động thực vật theo từng nhịp điệu tinh tế của thiên nhiên.

Hậu đầu: Cây kiri kết quả (~23/7 - 27/7)

桐始結花 (きりはじめてはなをむすぶ) - Hoa kiri bắt đầu kết quả

kiri hajimete hana o musubu

Sau khi bung nở vào cuối xuân, đây là thời điểm những bông hoa của cây kiri (thuộc chi Hông) bắt đầu kết thành quả. Cây kiri từ lâu đã được xem là loài cây cao quý trong văn hóa Nhật Bản và được chọn làm biểu tượng của đồng xu 500 yên. Ngày xưa, nhiều gia đình có con gái vừa chào đời thường sẽ trồng cây này. Sau này khi đến tuổi trưởng thành, gia đình sẽ lấy gỗ của cây để đóng rương, tủ đựng đồ hồi môn cho con gái.

Hậu giữa: Đất ẩm, trời oi bức (~28/7 - 1/8)

土潤溽暑 (つちうるおうてむしあつし) - Đất ẩm ướt, không khí thì oi bức

tsuchi uruoute mushi atsushi

Mặt đất trở nên ẩm ướt sau những cơn mưa mùa hạ, khi gặp nắng nóng thì hơi nước bốc lên khiến bầu không khí nóng nực, oi bức và ngột ngạt hơn, giống như đang xông hơi vậy. Các nhà nghiên cứu tại Nhật Bản cho biết thời tiết nóng ẩm này gây ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ vào ban đêm, khiến con người dễ mệt mỏi và mất sức hơn trong cái nóng ban ngày.

Hậu cuối: Mưa lớn xuất hiện (~2/8 - 6/8)

大雨時行 (たいうときどきにふる) - Những cơn mưa lớn thỉnh thoảng xuất hiện

Đây là thời điểm những cơn mưa rào mùa hè trở nên dày đặc hơn. Những cơn mưa xối xả giúp làm mát những nơi khô cằn và dịu đi cái nóng, nhưng cũng mang theo nguy cơ giông bão, sấm sét và ngập lụt tại nhiều địa phương.

tai-u tokidoki ni furu

Mùa hè Nhật Bản cũng gắn liền với nhiều kiểu mưa đặc trưng. Những cơn mưa nặng hạt được gọi là teppo ame (鉄砲雨 - mưa như làn đạn); những cơn mưa xối xả, ”nhọn hoắt”, đập vào mặt người đau rát thì được gọi là shinotsuku ame (篠突く雨 - mưa như chọc tre); còn những trận mưa dữ dội, cuồn cuộn như thác đổ được gọi là takiootoshi (滝落し - mưa như thác đổ).

Sau chặng cuối của tiết Đại thử, Nhật Bản sẽ bước vào tiết Lập thu, đánh dấu sự mở đầu của mùa thu theo lịch truyền thống.

Natsu Doyou - Khoảng thời gian "dưỡng sức" giữa mùa hè

Tiết Đại thử cũng trùng với khoảng thời gian Doyou mùa hè (夏土用) - khoảng 18 ngày trước tiết Lập thu. Theo quan niệm xưa, đây là giai đoạn chuyển giao giữa hai mùa, khi con người dễ mệt mỏi, suy giảm thể lực vì thời tiết oi nóng kéo dài. Vì vậy mà từ xưa người Nhật đã xem đây là khoảng thời gian để nghỉ ngơi, chăm sóc sức khỏe để chuẩn bị bước sang mùa mới.

Đặc biệt, vào ngày Sửu trong tiết Doyou mùa hè (Doyou no Ushi no Hi), người Nhật có phong tục ăn những món bắt đầu bằng chữ “U” như lươn Unagi (うなぎ), mơ muối Umeboshi (梅干し) hay thịt bò (Ushi - 牛) để bồi bổ cơ thể trong những ngày nắng nóng.

phong-tục-doyou-mùa-hè

Ngoài ra, nhiều địa phương tại Nhật còn duy trì các truyền thống như ăn Doyou mochi (bánh mochi đậu đỏ), Doyo shijimi (canh nghêu nước ngọt), hay ngâm mình trong bồn tắm thảo dược Ushiyu để tăng cường sức khỏe và xua tan mệt mỏi mùa hè.

Nhật Bản có gì vào mùa nóng nhất trong năm?

Tiếng ve sầu "phủ kín" mùa hè

Không âm thanh nào gợi nhớ đến mùa hè Nhật Bản rõ hơn tiếng ve sầu. Âm thanh của hàng nghìn con ve vang rền giữa mùa hạ được người Nhật ví như một cơn mưa và gọi đó là Semi Shigure (蝉時雨) - “cơn mưa tiếng ve”. Âm thanh dày đặc ấy trở thành một "bản nhạc nền" đặc trưng của mùa hè và còn là một quý ngữ (kigo) thường xuất hiện trong thơ haiku.

Uchimizu - Phong tục chống nóng từ thời Edo

Từ xưa, người Nhật có một tập tục truyền thống giúp điều hòa không khí và làm mát đường phố mỗi khi hè về. Tập tục đó được gọi là uchimizu (打ち水) - tưới nước trước sân nhà và ngoài ngõ vào buổi trưa chiều. Khi tưới nước lên mặt đường đang nóng sẽ giúp nhiệt độ giảm xuống, hơi nước bốc lên cũng giúp bầu không khí bớt nóng nực, tạo cảm giác mát mẻ tự nhiên. Ngày nay, nhiều địa phương tại Nhật thường xuyên tổ chức các sự kiện Uchimizu như một hoạt động khuyến khích tiết kiệm năng lượng và bảo vệ môi trường.

Shochu-mimai - Tấm thiệp hỏi thăm giữa mùa hè

Một trong những phong tục đặc trưng của tiết Đại thử là gửi Shochu-mimai (暑中見舞い) - những tấm thiệp hoặc thư thăm hỏi sức khỏe trong những ngày hè oi bức. Đây là nét văn hóa lâu đời của người Nhật nhằm bày tỏ sự quan tâm, cầu chúc người thân, bạn bè, đồng nghiệp hay những người mình kính trọng luôn mạnh khỏe và bình an vượt qua mùa nóng.

Ngày nay, dù email và tin nhắn đã dần thay thế thư tay, nhưng nhiều doanh nghiệp, trường học và người lớn tuổi tại Nhật vẫn duy trì truyền thống gửi Shochu-mimai. Trên những tấm bưu thiếp thường xuất hiện hình ảnh dưa hấu, chuông gió, cá vàng, pháo hoa hay những bông hoa mùa hè, gợi lên cảm giác mát mẻ giữa tiết trời oi bức.

Uchiwa và Sensu

Những chiếc uchiwa (quạt tròn) và sensu (quạt xếp) là vật dụng không thể thiếu để làm dịu đi cơn nóng trong những ngày oi bức. Không chỉ dùng để làm mát, quạt giấy còn là biểu tượng đi cùng với yukata trong các lễ hội mùa hè Nhật Bản.

Những món ăn giải nhiệt tươi mát

Tiết Đại thử cũng là lúc nhiều loại rau củ và thực phẩm mùa hè đạt hương vị ngon nhất, nhờ hấp thụ lượng lớn ánh nắng và phát triển trong điều kiện nhiệt độ cao.

Vào những ngày oi bức, người Nhật thường ăn những loại rau củ mùa hè như mướp đắng goya, cà tím, dưa chuột và togan - bí đao Nhật, vừa mang lại cảm giác tươi mát, vừa giúp bổ sung nước, vitamin và khoáng chất để giải nhiệt cho cơ thể. Bên cạnh đó, người Nhật cũng thường lựa chọn các loại hải sản dễ tiêu, mang hương vị thanh nhẹ và giàu dinh dưỡng, giúp bổ sung năng lượng cho những ngày mệt mỏi trong thời tiết oi ả.

món-ăn-theo-mùa-ngày-hè — Những loại nguyên liệu theo mùa ngày hè giúp giải nhiệt và bổ sung dinh dưỡng cho cơ thể.

Ngoài ra, những món ăn thức uống như đá bào, mì lạnh, dưa hấu ướp lạnh hay trà lạnh cũng rất được ưa chuộng vì có thể xua tan ngay cơn nóng bức, mang lại cảm giác mát lạnh tức thời.

Xem thêm: 15 món "ăn là mát" của người Nhật

Mùa của những lễ hội hè rực rỡ

Khoảng thời gian trong tiết Đại thử cũng là lúc cao điểm của các lễ hội mùa hè trên khắp Nhật Bản. Nổi tiếng nhất là Lễ hội Pháo hoa Sumidagawa ở Tokyo, Tenjin Matsuri tại Osaka cùng Tam đại lễ hội vùng Tohoku: Lễ hội Nebuta ở tỉnh Aomori, Lễ hội Kanto ở tỉnh Akita và Lễ hội Tanabata Sendai ở tỉnh Miyagi. Những lễ hội rực rỡ với các đoàn diễu hành hoành tráng, pháo hoa, điệu múa Bon Odori và dòng người khoác yukata đã trở thành biểu tượng mỗi khi Nhật Bản bước vào những ngày nóng nhất trong năm.