Doyou: Khoảng thời gian chuyển giao đặc biệt trong văn hóa Nhật Bản

Nhắc đến Doyou, nhiều người sẽ nghĩ ngay đến Doyou no Ushi no Hi - ngày ăn cơm lươn nổi tiếng của Nhật Bản. Nhưng không chỉ vậy, Doyou còn là một khoảng thời gian đặc biệt trong lịch truyền thống của Nhật, đánh dấu sự chuyển giao giữa các mùa và gắn liền với nhiều quan niệm dân gian vẫn được người Nhật gìn giữ cho đến ngày nay. 

Doyou là gì?

Doyou (土用 - THỔ DỤNG) là khoảng thời gian 18 ngày trước mỗi tiết lập trong năm, gồm Lập Xuân, Lập Hạ, Lập Thu và Lập Đông. Vì vậy, một năm có 4 kỳ Doyou: Doyou mùa đông, mùa xuân, mùa hè và mùa thu. Trong đó, khoảng thời gian Doyou mùa hè là nổi tiếng nhất nhờ phong tục ăn lươn Unagi vào ngày Doyou no Ushi no Hi (土用の丑の日).

Khái niệm này bắt nguồn từ thuyết âm dương ngũ hành, theo đó các yếu tố Mộc - Hỏa - Kim - Thủy lần lượt tương ứng với 4 mùa Xuân - Hạ - Thu - Đông. Còn Thổ là yếu tố bình hòa, đại diện cho khoảng thời gian chuyển tiếp giữa các mùa. Vì vậy mà Doyou là thời gian mà năng lượng của đất trở nên mạnh nhất, vạn vật bước vào thời kỳ biến đổi và con người cũng cần điều chỉnh để thích nghi.

Những điều kiêng kỵ trong thời gian Doyou

Từ xa xưa, người Nhật tin rằng trong suốt khoảng thời gian Doyou, Thổ Công hay Thổ Địa (土公神 - Dokoshin), vị thần cai quản đất đai sẽ về dưới lòng đất. Vì vậy, những việc làm gây xáo động đến mặt đất được cho là dễ phạm đến thần linh và mang lại điều không may. 

Cụ thể, thời gian này người Nhật thường tránh các công việc liên quan đến việc động thổ, như xây dựng, đào giếng, làm vườn, trồng cây hay cải tạo nhà cửa. Ngày nay, nhiều công trình tại Nhật vẫn cố gắng sắp xếp lịch khởi công tránh trùng với Doyou, đặc biệt là những người coi trọng yếu tố phong thủy.

Ngoài ra, nhiều người cũng tránh khởi sự các việc lớn như kết hôn, khai trương, chuyển việc, mua nhà hoặc chuyển nhà. Việc đi xa hay chuyển nơi ở cũng được cho là không thuận lợi, bởi đây là giai đoạn mọi thứ đang trong trạng thái chuyển đổi, dễ phát sinh những điều không như ý. 

Tuy nhiên, trong mỗi kỳ Doyou vẫn có một số ngày gọi là Mabi (間日) - được cho là những ngày mà Thổ Công tạm rời khỏi mặt đất. Vào những ngày này, người ta có thể thực hiện các công việc liên quan đến đất đai mà không cần quá kiêng kỵ.

Người Nhật thường làm gì trong thời gian Doyou để đón may mắn?

Vì là thời điểm chuyển giao mùa, thời tiết biến động và thiên nhiên thay đổi rõ rệt, Doyou cũng được xem là giai đoạn mà cơ thể con người dễ mệt mỏi và mất cân bằng cả về thể chất lẫn tinh thần. Do đó, vào giai đoạn này, người Nhật thường chú trọng nghỉ ngơi, chăm sóc bản thân, điều hòa cơ thể để chuẩn bị năng lượng đón mùa mới đến. Trong đó có một số tập tục được thực hiện trong thời gian Doyou được cho là sẽ mang lại may mắn và bình an.

Ngâm suối nước nóng, tắm thảo dược để hồi phục cơ thể

Một trong những hoạt động phổ biến để cải thiện sự mệt mỏi trong thời gian Doyou là ngâm mình thư giãn trong suối nước nóng hoặc bồn tắm. Riêng vào ngày Doyou no Ushi no Hi (ngày Sửu trong tiết Doyou mùa hè), nhiều nơi còn duy trì phong tục Ushiyu (丑湯) - tắm với các loại thảo dược như lá đào, diên vĩ, ngải cứu hoặc muối để xua tan mệt mỏi và cầu mong sức khỏe tốt cho cả năm.