Những chuyến tàu Shinkansen đầu tiên mở ra phép màu đường sắt thời Showa

Khi nhắc lại thời kỳ Showa, người ta nhớ về một giai đoạn rực rỡ khi Nhật Bản vươn mình trở thành một cường quốc với những cú chuyển mình vượt bậc từ công nghệ đến kinh tế. Trong đó, không thể không nhắc đến sự ra đời của Shinkansen - biểu tượng của công nghệ đường sắt Nhật Bản. Sau hơn 6 thập kỷ, những chuyến “tàu viên đạn” này vẫn đang là chuẩn mực về tốc độ, hiệu quả và an toàn, truyền cảm hứng cho ngành đường sắt toàn cầu. 

Những chuyến tàu tốc hành mở ra kỷ nguyên Shinkansen

Vào những năm đầu của thời kỳ Showa (1926-1989), đã từng có một chuyến tàu tốc hành đặc biệt được xem là biểu tượng của đường sắt Nhật Bản. Đó là chuyến tàu mang tên “Tsubame” (燕), trong tiếng Nhật có nghĩa là “chim én”, ra mắt vào ngày 1 tháng 10 năm 1930. Chuyến tàu này chỉ mất khoảng 9 tiếng để đi từ Tokyo đến Kobe, rút ngắn hơn 2 giờ so với các chuyến tàu trước đó. Vì vậy mà Tsubame được mệnh danh là “chuyến tàu siêu tốc trong mơ”, đánh dấu một cột mốc mới trong lịch sử công nghệ đường sắt Nhật Bản. 

Dù vậy, các tuyến đường sắt tại Nhật Bản lúc đó thuộc tuyến khổ hẹp, có kích thước 1.067mm, hẹp hơn nhiều so với khổ tiêu chuẩn châu Âu là 1.435mm. Do đó mà tốc độ nhanh nhất của tàu chỉ có thể đạt đến một giới hạn nhất định. Trong bối cảnh Nhật Bản đang trên đà phát triển lúc bấy giờ, cơ quan đường sắt của chính phủ bắt đầu nghĩ đến chuyện thay thế đường sắt khổ hẹp sang khổ tiêu chuẩn để tàu có thể di chuyển với tốc độ cao hơn, vận chuyển được nhiều hàng hóa và hành khách hơn. 

Năm 1939, một dự án nâng cấp đường sắt trên các tuyến chính Tokaido và Sanyo tên “Dangan Ressha - tàu siêu tốc” hình thành. Tuy nhiên, kế hoạch này buộc phải dừng lại do chiến tranh. Nhiều thập kỷ sau, các đường hầm và đường ray đang dang dở của dự án này được sử dụng cho một kế hoạch lớn hơn - xây dựng tuyến đường sắt cao tốc Tokaido Shinkansen.

“Kỳ tích” của đường sắt quốc gia 

Vào cuối thập niên 50, sau khi kế hoạch chuyển đổi khổ đường ray được thông qua, chủ tịch Đường sắt Quốc gia Nhật Bản (JNR) - Sogo Shinji đã yêu cầu kỹ sư trưởng Shima Hideo giám sát dự án xây dựng tuyến đường sắt cao tốc Tokaido Shinkansen. 

Trong tiếng Nhật, “Shinkansen” (新幹線 - Tân Cán Tuyến) mang ý nghĩa là “tuyến đường chính mới” của quốc gia. Shima Hideo và nhóm của ông đã nảy ra ý tưởng về một tuyến đường sắt trên cao, tránh những khúc cua để tàu có thể đạt được tốc độ nhanh hơn nữa. Ngoài ra, tuyến đường sắt này phải xây riêng biệt để không phải chạy cùng với các tàu có tốc độ chậm hơn, kéo theo đó là chi phí và thời gian thực hiện dự án cũng dài hơn. 

Sáng sớm ngày 1 tháng 10 năm 1964, tròn 34 năm “cánh én Tsubame” ra mắt, chuyến tàu Shinkansen đầu tiên của Nhật Bản đã đi đoạn đường 515km từ Tokyo đến Osaka chỉ trong vòng 4 tiếng với tốc độ tối đa 210km/h. Sự kiện này diễn ra chỉ 9 ngày trước thềm lễ khai mạc Thế vận hội Tokyo 1964. Cả hai sự kiện này đã trở thành biểu tượng mạnh mẽ cho sự tái thiết và vươn lên của Nhật Bản thời hậu chiến. 

Chuyến tàu Shinkansen đầu tiên mang tên "Hikari"

Ông Oishi Kazutaro là người lái chuyến tàu Shinkansen đầu tiên mang số hiệu “Hikari số 2” từ Osaka đến Tokyo, khởi hành cùng lúc với tàu Hikari số 1 theo hướng ngược lại. Nhớ về ngày chuyến Shinkansen đầu tiên khởi hành, ông cho biết khi đó chưa từng có chuyến tàu thương mại nào vận hành với tốc độ trên 200km/h, và cả Nhật Bản đang đặt kỳ vọng vào chuyến tàu này. 

Đúng 6 giờ sáng, chuyến tàu Shinkansen đầu tiên chầm chậm khởi hành, luôn duy trì ở tốc độ 160km/h. Và khi tàu qua một đoạn đường ray thẳng gần Otsu, tỉnh Shiga, ông tăng tốc và chỉ trong chốc lát, đồng hồ ghi lại tốc độ của tàu đã đạt mức 210km/h.