Thanh lọc thân - tâm với “ẩm thực thiền định” tại Kamakura

Giữa lòng cố đô Kamakura, có một ngôi đại tự hơn 700 năm tuổi được bao quanh bởi những cánh rừng hùng vĩ, những rặng cây già và mái ngói cổ kính nhuốm màu thời gian. Đó chính là chùa Kencho-ji tại Kamakura - ngôi chùa Phật giáo Thiền tông lâu đời nhất Nhật Bản. Tại ngôi chùa này, tinh thần Thiền hiện diện khắp nơi trong mọi hoạt động thường nhật, kể cả trong ba bữa cơm hằng ngày. 

Ăn uống cũng là một hình thức tu dưỡng thân - tâm 

Ngày nay, Shojin Ryori thường được nhắc đến như một dạng ẩm thực thuần chay kiểu Nhật. Nhưng sâu hơn thế, bản thân từ “shojin” (精進 - TINH TIẾN) trong Phật giáo Thiền tông Nhật Bản mang ý nghĩa tinh tấn tu hành, loại bỏ những tạp niệm để chuyên tâm tìm đến con đường giác ngộ. Vì vậy, Shojin Ryori được các thiền sư xem là phương pháp tu dưỡng tinh thần thông qua việc chuẩn bị và thưởng thức thực phẩm.

Từ thời kỳ Kamakura (1185-1333), những nhà sư Nhật Bản đến Trung Hoa tu học và mang về không chỉ giáo lý Phật giáo Thiền tông mà còn cả những nguyên tắc nấu nướng và dùng bữa trong chốn thiền môn. Tại ngôi chùa Kencho-ji, các nguyên tắc ấy đã trở thành một hình thức tu tập quan trọng được duy trì trong suốt hơn 700 năm qua. 

Với các tăng sĩ tại chùa Kencho-ji, giờ ăn được xem là một trong những thời khắc quan trọng nhất trong một ngày tu tập. Trong trai đường, các tăng sĩ không được phép trò chuyện, ngay cả những tiếng động nhỏ phát ra từ chén đũa đều phải tiết chế hết mức, nhằm để họ có thể hướng sự tập trung hoàn toàn vào việc dùng bữa. 

Trước khi dùng bữa, các tăng sĩ sẽ tụng một bài kệ Ngũ Quán (Gokan no Ge) để thể hiện lòng biết ơn với những gì đã tạo nên bữa ăn này và xem đây là ơn huệ giúp nuôi dưỡng thân tâm trên con đường tu học. Vì vậy, họ dùng bữa bằng tấm lòng trân trọng, không lãng phí bất cứ thứ gì mà con người và thiên nhiên đã tạo ra, ngay cả một hạt cơm nhỏ trong bát cũng không được bỏ phí. Sau cùng, họ rót nước nóng vào bát để rửa sạch bát đũa, và phần nước còn lại cũng được uống hết.

Kenchin-jiru: Món chay mang tinh thần Shojin 

Kenchin-jiru là món súp chay rau củ phổ biến, thường xuất hiện trên mâm cơm của nhiều gia đình Nhật Bản, được cho là bắt nguồn từ chính ngôi chùa Kencho-ji. Theo giai thoại được lưu truyền, vài trăm năm trước, một vị sư trẻ trong chùa đã làm rơi một miếng đậu phụ trong lúc đang nấu cơm. Sau đó, thiền sư Rankei Doryu - trụ trì khai sơn ra ngôi chùa này - đã nhặt lại phần đậu phụ ấy, nấu cùng rau củ để làm ra món canh chay Kenchin-jiru. 

Món canh Kenchin-jiru này rất dễ nấu, bạn có thể tận dụng bất cứ loại rau củ nào như củ cải trắng, cà rốt, ngưu bàng, giá đỗ... tất cả được cắt nhỏ, xào sơ, thêm nước rồi ninh thành canh, nêm với nước tương hoặc tương miso. Để canh ngọt đậm vị hơn, bạn có thể thêm nước dùng ngâm từ nấm hương hoặc tảo bẹ. Đậu phụ cũng thường được bóp vụn và cho vào nồi như miếng đậu phụ nát của thiền sư Rankei.