Yasashii Nihongo: Tiếng Nhật đơn giản sinh ra từ tình cảm dành cho người nước ngoài
Sau trận động đất Kobe năm 1995, dữ liệu cho thấy tỷ lệ người nước ngoài thiệt mạng hoặc bị thương cao hơn so với người Nhật. Điều này đến từ việc họ không thể tiếp cận kịp thời những thông tin cần thiết cho việc sinh tồn vì vướng phải rào cản ngôn ngữ. Để giải quyết vấn đề này, một sáng kiến mang tên Yasashii Nihongo (やさしい日本語) - tiếng Nhật đơn giản đã ra đời.
Yasashii Nihongo là gì?
Yasashii Nihongo là một phiên bản tiếng Nhật được đơn giản hóa. Trong đó, câu được rút ngắn, từ vựng và ngữ pháp phức tạp được thay thế bằng những cách diễn đạt dễ hiểu hơn. Nhờ đó, những người nước ngoài có trình độ tiếng Nhật hạn chế vẫn có thể nhanh chóng nắm bắt các thông tin quan trọng, đặc biệt là tin phòng chống, ứng phó với thiên tai hoặc những tin cần thiết trong đời sống hàng ngày.
Ví dụ, để thông báo cho người dân di dời đến nơi cao hơn khi có nguy cơ xảy ra sóng thần, có hai cách thông báo như sau:
- Tiếng Nhật thường: 高台に避難してください
- Yasashii Nihongo: 高いところに逃げてください
Trong đó, từ Hán 高台 (takadai) – “khu đất cao” được diễn đạt một cách dễ hiểu hơn là 高いところ (takai tokoro) – “nơi cao”. Còn cụm từ 避難してください (hinan shite kudasai) – “xin hãy lánh nạn” trở thành 逃げてください (nigete kudasai) – “xin hãy chạy đi”.
Ngoài ra, keigo (敬語) – kính ngữ, một hệ thống ngữ pháp và từ vựng chuyên dụng để thể hiện sự kính trọng, thường được dùng trong môi trường công sở cần tác phong giao tiếp chuyên nghiệp hoặc trong các văn bản hành chính, thông báo khẩn cấp… cũng được loại bỏ.
Câu chuyện đằng sau sự ra đời của Yasashii Nihongo
Ngày 17/01/1995, trận động đất 7,3 độ richter đã gây nên thảm họa kinh hoàng tại Kobe và các vùng lân cận. Đây là trận động đất tồi tệ nhất Nhật Bản kể từ Động đất Kanto năm 1923, khiến khoảng 6.000 người thiệt mạng, 37.000 người bị thương và 200.000 cơ sở vật chất bị phá hủy hoặc hư hại nặng.
Khi động đất xảy ra, không ít người nước ngoài sinh sống tại khu vực chịu ảnh hưởng đã thiệt mạng vì không tiếp cận được đầy đủ các thông tin cảnh báo thiên tai hay hướng dẫn di tản. Bên cạnh đó, thông tin liên quan đến quá trình tái thiết, như địa điểm phát nhu yếu phẩm, cũng không đến được với họ kịp thời, khiến nỗ lực sinh tồn trở nên khó khăn.
Nguyên nhân của sự thiếu hụt thông tin này bắt nguồn từ việc các thông báo thường được truyền đạt bằng tiếng Nhật tiêu chuẩn, dày đặc Hán tự và kính ngữ, khiến rào cản ngôn ngữ bất đắc dĩ trở thành một khó khăn khác cần phải đối mặt, bên cạnh việc vực dậy sau thảm họa.
Đứng trước tình trạng này, giáo sư Kazuyuki Sato thuộc Đại học Hirosaki, tỉnh Aomori, đã cho ra đời phiên bản đơn giản hóa của tiếng Nhật là Yasashii Nihongo vào năm 1999 nhằm mục đích làm cho quá trình giao tiếp giữa chính quyền và người nước ngoài trở nên dễ dàng hơn.
Từ ứng dụng cứu hộ thiên tai đến công cụ hỗ trợ đời sống
Sau khi được công bố, Yasashii Nihongo đã được áp dụng để truyền đạt thông tin trong các thảm họa tự nhiên, tiêu biểu như trận động đất Chuutetsu, tỉnh Niigata năm 2004, hay trận Động đất – sóng thần Tohoku năm 2011.
Chẳng hạn, văn bản hướng dẫn di tản đến nơi trú ẩn năm 2011 dưới đây được soạn thảo sao cho có thể dùng được cả ở dạng văn viết lẫn văn nói, phục vụ cho phát thanh qua đài hoặc xe phát thanh lưu động.
Từ nền tảng đó, vào tháng 03/2015, Nhật Bản đã công bố một bộ từ điển đa ngôn ngữ nhằm mục đích truyền tải cảnh báo động đất khẩn cấp, bao gồm một mục nội dung riêng dành cho Yasashii Nihongo. Từ điển được dùng để thống nhất cách dịch cho các bản tin cảnh báo dành cho người nước ngoài.
Theo thời gian, đến từ việc dân số nước ngoài tại Nhật ngày càng gia tăng, vai trò của Yasashii Nihongo cũng dần mở rộng như một công cụ hỗ trợ đời sống.
Nhằm giúp người nước ngoài dễ dàng cập nhật tin tức xã hội và cải thiện trình độ tiếng Nhật, đài phát thanh – truyền hình quốc gia NHK đã xây dựng trang NHK News Web Easy – một nền tảng chuyên chuyển các bản tin từ tiếng Nhật tiêu chuẩn sang Yasashii Nihongo, giúp nội dung trở nên dễ tiếp cận hơn.
Không chỉ dừng lại ở lĩnh vực truyền thông, sáng kiến này còn được nhiều tập đoàn đa quốc gia vận dụng vào công tác đào tạo nhân sự. Điển hình như tại Mercari, chương trình Yasashii Communication được triển khai nhằm hướng dẫn nhân viên cách giao tiếp bằng tiếng Nhật dễ hiểu, qua đó tăng cường hiệu quả giao tiếp đa văn hóa và hỗ trợ đội ngũ nhân viên quốc tế hòa nhập tốt hơn trong môi trường làm việc.
Sự thật về Yasashii Nihongo: Hiệu quả thực tế và thái độ đón nhận
Tăng tỷ lệ hiểu nội dung được truyền đạt
Phòng nghiên cứu Ngôn ngữ học Xã hội thuộc Đại học Hirosaki đã tiến hành đánh giá mức độ hiệu quả của Yasashii Nihongo đối với nhóm người nước ngoài đã sinh sống tại Nhật khoảng một năm, bao gồm cả những người đến từ các quốc gia sử dụng chữ Hán như Trung Quốc.
Kết quả cho thấy khi nghe hoặc đọc thông tin bằng tiếng Nhật thông thường, chỉ 60,5% số người tham gia hiểu đúng nội dung. Trong khi đó, với cùng nội dung đó nhưng được truyền đạt bằng Yasashii Nihongo, tỷ lệ hiểu đúng tăng lên đáng kể, đạt 84,9%.
Kết quả tương tự cũng được ghi nhận tại một hội thảo được tổ chức bởi Phòng Xúc tiến ILC thuộc thành phố Ichinoseki, tỉnh Iwate. Với mong muốn đánh giá hiệu quả của Yasashii Nihongo, họ đã tổ chức một buổi seminar thử nghiệm với nhân viên thư viện thành phố. Kết quả cho thấy khi các nhân viên giao tiếp bằng tiếng Nhật tiêu chuẩn, những tình nguyện viên nước ngoài chỉ hiểu được từ 0-30% nội dung. Tuy nhiên, khi cách nói được điều chỉnh đơn giản hơn, tỷ lệ hiểu tăng vượt trội lên 70-100%.
Aimi Bell, điều phối viên quốc tế đại diện cho Phòng Xúc tiến ILC, đánh giá Yasashii Nihongo là cách hữu ích giúp người Nhật điều chỉnh cách giao tiếp, mở ra cơ hội tương tác hiệu quả với người nước ngoài mà không cần học ngoại ngữ mới hay phụ thuộc vào công cụ dịch thuật.
Người Nhật đón nhận Yasashii Nihongo như thế nào?
Theo khảo sát trực tuyến về mức độ nhận biết về Yasashii Nihongo dành cho người dân Tokyo từ 16 tuổi trở lên, do Tokyo Metropolitan Foundation “TSUNAGARI” thực hiện năm 2026, trong tổng 2.272 người tham gia trả lời, có 52,3% cho biết họ có biết đến sáng kiến này từ trước. Đáng chú ý, khi được hỏi về ý định sử dụng cách nói này, có đến 74,8% người tham gia khảo sát bày tỏ mong muốn ứng dụng nó trong tương lai.
Đồng thời, nhóm nghiên cứu cũng đưa ra so sánh theo từng năm, cho thấy mức độ nhận biết về Yasashii Nihongo có xu hướng tăng dần kể từ lần khảo sát đầu tiên vào năm 2022. Tương tự, mức độ nhận biết về các nỗ lực truyền đạt thông tin thiên tai và hành chính bằng Yasashii Nihongo cũng ghi nhận mức tăng nhẹ.
Yoshikai Akira – Giám đốc đại diện của Mạng lưới Xúc tiến Yasashii Nihongo (やさしい日本語普及連絡会) cũng chia sẻ thêm nhiều dự án mà ông tham gia để nâng cao nhận thức của người bản địa. Một trong số đó là chương trình đào tạo giảng viên với các khóa học trực tuyến ra mắt năm 2020. Tới nay, đã có hơn 500 người hoàn thành khóa học và họ vẫn đang nỗ lực quảng bá Yasashii Nihongo trên toàn quốc.
Tranh cãi và hạn chế của Yasashii Nihongo
Yasashii Nihongo đã được áp dụng đa dạng hơn và đem lại nhiều lợi ích trong một số trường hợp nhất định, song xoay quanh nỗ lực chuẩn hóa nó thành một ngôn ngữ có các khung quy định cụ thể vẫn tồn tại nhiều tranh cãi.
Một trong số đó đến từ người tiên phong nghiên cứu và tạo ra Yasashii Nihongo – Giáo sư Sato. Ông cho rằng hệ thống tiếng Nhật dễ hiểu này vốn được sinh ra để đối phó với những tình huống khẩn cấp xảy ra khi thiên tai ập đến thay vì là một phương tiện giao tiếp trong đời sống hàng ngày.
Theo đó, trong bối cảnh đời thường, việc đơn giản hoá mọi thứ trong giao tiếp có thể tạo cho đối phương cảm giác bị coi thường, bị xem nhẹ như người yếu kém hơn, đặc biệt là với người đã có vốn tiếng Nhật nằm trên mức sơ cấp, trung cấp. Từ đó, khả năng xảy ra các tình huống xung đột, phân biệt đối xử cũng có thể gia tăng.
Hơn nữa, việc đơn giản hoá toàn bộ các văn bản tiếng Nhật theo Yasashii Nihongo cũng kém khả thi khi trong thực tế, rất nhiều từ vựng cần phải được sử dụng và không thể bị thay thế, đặc biệt là trong văn bản hành chính. Do đó, việc tạo ra một khung quy định rõ ràng, áp dụng cho mọi tình huống giao tiếp hay loại văn bản là một thử thách khó khăn.
Kết
Cuối cùng, điều quan trọng nhất không hoàn toàn nằm ở nỗ lực biến Yasashii Nihongo thành một hệ thống ngôn ngữ hoàn chỉnh, mà ở việc chú trọng tôn vinh tinh thần của sáng kiến này. Việc điều chỉnh cách giao tiếp sao cho đơn giản hơn sẽ nuôi dưỡng tinh thần thấu hiểu, giúp người bản địa đồng cảm hơn với những khó khăn của cư dân ngoại quốc.
Dựa trên nền tảng tinh thần đó, Yasashii Nihongo có thể tiếp tục được hoàn thiện, góp phần thu hẹp rào cản ngôn ngữ trong quá trình hợp tác đa văn hóa.
kilala.vn
Đăng nhập tài khoản để bình luận