Người trẻ Nhật dần chuyển sang "công việc 3K” trước nỗi lo bị AI thay thế
Khi “cơn bão AI” ngày càng xâm lấn các công việc văn phòng, nhiều người trẻ Nhật Bản bắt đầu chuyển sang tìm những công việc cần “lao động chân tay” trong lĩnh vực xây dựng, sản xuất và kỹ thuật, được gọi chung là “công việc 3K”.
“Công việc 3K” là gì?
Thuật ngữ “công việc 3K” dùng để chỉ những công việc có tính chất khắc nghiệt, vất vả và nguy hiểm, được viết tắt từ: kitsui (きつい - vất vả), kitanai (汚い - “bẩn”, chỉ môi trường làm việc không sạch sẽ) và kiken (危険 - nguy hiểm).
Những “công việc 3K” thường là việc lao động chân tay nặng nhọc, đòi hỏi nhiều sức lực và có rủi ro tai nạn lao động cao; chẳng hạn như xây dựng trong công trường, kỹ thuật điện, hóa chất hay các khối ngành sản xuất, vận tải, bảo trì.
Trước đây, những người làm công việc “chân tay” như vậy còn được gọi là “blue collar - cổ cồn xanh”, phân biệt với những người làm công việc văn phòng được gọi là “white collar”, hay “cổ cồn trắng”.
Thế nhưng, trong những năm gần đây, khi công nghệ AI có khả năng xử lý hiệu quả nhiều công việc văn phòng, các công việc đòi hỏi con người phải trực tiếp thao tác với vật liệu, máy móc và môi trường thực tế lại được đánh giá cao hơn. Vì vậy, những “công việc 3K” này ngày càng trở thành lựa chọn nghề nghiệp phổ biến của giới trẻ Nhật Bản.
“Công việc 3K” khó bị AI thay thế
Tại một xưởng gia công kim loại ở Osaka, chàng trai 19 tuổi Isaka Yusuke đang chăm chú cắt những ống kim loại dùng để chế tạo hệ thống ống dẫn trong các tòa nhà. Tia lửa bắn ra dữ dội từ chiếc máy cắt điện, nhưng với Isaka, công việc này không quá khó khăn vì cậu sớm đã làm quen với máy móc khi còn học tại trường trung học kỹ thuật.
Sau khi tốt nghiệp, Isaka từng làm công việc quản lý thi công tại một công ty xây dựng ở tỉnh Nara. Tuy nhiên, do gia đình cậu có cha làm trong ngành gia công kim loại và ông là thợ mộc, Isaka muốn định hướng theo ngành sản xuất nên chuyển sang công việc này.
Nhưng còn một lý do khác khiến chàng trai 19 tuổi lựa chọn công việc này là vì cậu cảm thấy trong thời đại AI phát triển như hiện nay, những công việc cần kỹ năng của một người thợ kỹ thuật sẽ khó bị thay thế hoàn toàn.
Tỷ lệ cơ hội việc làm cao, “khát” nguồn nhân lực trẻ
Theo số liệu của Hiệp hội các trường trung học công nghiệp Nhật Bản, tỷ lệ tuyển dụng dành cho học sinh tốt nghiệp các trường trung học công nghiệp đã đạt 31,9 lần vào năm 2024, tức trung bình có gần 32 vị trí tuyển dụng cho mỗi học sinh tìm việc. Điều này đồng nghĩa nhu cầu tuyển dụng đang cao hơn rất nhiều so với số lượng nhân lực trẻ được đào tạo.
Không chỉ vậy, các doanh nghiệp cũng đang tích cực cải thiện điều kiện làm việc để thu hút nhân lực. Tại xưởng gia công nơi Isaka làm việc, mức lương khởi điểm cho người chưa có kinh nghiệm vào khoảng 300.000 yên/tháng (khoảng 50 triệu). Thu nhập của những nhân viên có mức lương cao có thể đạt 8-8,5 triệu yên/năm (khoảng 1,3 tỷ), trong khi mức trung bình khoảng 5,9 triệu yên/năm (khoảng 960 triệu).
Các doanh nghiệp cũng chủ động sử dụng các nền tảng mạng xã hội để giới thiệu công việc, môi trường và phúc lợi đến nguồn nhân lực trẻ tuổi. Trong số khoảng 20 nhân viên của công ty nơi Isaka đang làm việc, khoảng một nửa thuộc thế hệ gen Z với độ tuổi dưới 30.
Cần cân nhắc khi lựa chọn “công việc 3K”
Dù vậy, “khó bị AI thay thế” không đồng nghĩa với “tuyệt đối ổn định”. Ông Yamanaka Yasushi (71 tuổi), đã có 52 năm làm việc chân tay trong ngành xây dựng và kỹ thuật dân dụng. Ông từng trải qua thời kỳ kinh tế bong bóng của Nhật, chứng kiến hiện tượng thất nghiệp và “đóng băng việc làm” sau khi bong bóng vỡ và từng bị sa thải khi đã ngoài 40 tuổi.
Ông Yamanaka cho biết, những “công việc 3K” nặng nhọc sẽ để lại nhiều hậu quả lâu dài đến sức khỏe. Ông từng mắc chứng thoát vị đĩa đệm ở tuổi 33, phải phẫu thuật và nhập viện trong thời gian dài. Từ đó đến nay, chứng bệnh này liên tục tái phát và chân ông cũng thường xuyên bị tê. Một số đồng nghiệp của ông cũng từng bị thương nặng do ngã từ trên cao hoặc gặp tai nạn với máy móc.
Vì thế, ông cho rằng mình sẽ không khuyên người trẻ bước vào những “công việc 3K” chỉ vì nghĩ đây là công việc ổn định hoặc dễ kiếm tiền.
Từ văn phòng đến công trường
Nhật Bản cũng ghi nhận trường hợp nhiều lao động “cổ cồn trắng” từng làm việc trong môi trường văn phòng cũng chuyển dịch sang các công việc “cổ cồn xanh”. Một khảo sát do đơn vị LevJob trên 724 lao động đang làm công việc chân tay cho biết, khoảng 1/5 trong số đó trước đây từng là nhân viên văn phòng.
Trong nhóm này, lý do chuyển việc phổ biến nhất là để “có một kỹ năng có giá trị trên thị trường lao động” và “công việc khó bị AI thay thế”, đặc biệt là ở người trẻ trong độ tuổi 20.
Mặt khác, bản thân những công việc lao động chân tay như này cũng đang dần thay đổi. Người lao động không chỉ cần sức khỏe và tay nghề mà cũng cần phải làm quen với công nghệ số, tự động hóa và các công cụ AI.
Điều này dẫn đến việc xuất hiện một lực lượng lao động mới tại Nhật, được gọi là “neo-blue collar”- những lao động “cổ cồn xanh” thế hệ mới. Họ là những nhân sự kỹ thuật vừa có kiến thức, kinh nghiệm, vừa có kỹ năng sử dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo AI, chẳng hạn như một kỹ thuật viên có thể sử dụng AI để thiết kế và kiểm tra sản phẩm hay một công nhân nhà máy có thể vận hành hệ thống tự động hóa.
Vì vậy, khi công nghệ ngày càng phát triển, câu hỏi có lẽ không còn chỉ là “AI có lấy mất việc của người lao động hay không?”, mà là trong một thị trường lao động ngày càng tự động hóa, những kỹ năng nào của con người sẽ trở nên đáng giá hơn?
kilala.vn
Nguồn: FNN, service.jinjibu.jp
Đăng nhập tài khoản để bình luận