Người Nhật và cơn vỡ mộng mang tên Paris

Kinh đô ánh sáng Paris – trung tâm của văn hóa, nghệ thuật và thời trang châu Âu, là điểm đến trong mơ của biết bao dân du lịch trên khắp thế giới. Nhưng khi đã đặt chân đến đây, dạo bước bên bờ sông Seine và tận mắt ngắm nhìn tháp Eiffel ở cự ly gần, nhiều người lại bày tỏ sự thất vọng hay thậm chí cảm thấy bị sốc. Những cú sốc dạng này dẫu chẳng phải hiếm, nhưng tại Nhật, trường hợp của Paris thậm chí còn được định nghĩa như một thuật ngữ tâm thần học. Đó là “パリ症候群 – Pari shoukougun”, hay “Hội chứng Paris”, "Paris Syndrome".

Hội chứng Paris là gì?

Một số người Nhật đến Paris du lịch trong thời gian ngắn được cho là mắc phải chứng rối loạn sức khỏe tâm thần, xuất phát từ việc thành phố này không giống như những gì họ mường tượng. Đây được coi là một dạng rối loạn thích ứng do sốc văn hóa ở nước ngoài, nhưng khoảng cách giữa hình ảnh và thực tế ở Paris được cho là rõ rệt đến mức "Hội chứng Paris" đã trở thành một thuật ngữ tâm thần học được công nhận.

Thuật ngữ này do Hiroaki Ota, một bác sĩ tâm thần người Nhật làm việc tại Trung tâm Bệnh viện Sainte-Anne ở Pháp, định nghĩa vào những năm 1980. Ông cũng đã xuất bản một cuốn sách cùng tên vào năm 1991.

Hội chứng này phổ biến nhất ở phụ nữ Nhật Bản trong độ tuổi 20-39. Các triệu chứng bao gồm hoang tưởng cấp tính, ảo giác, cảm giác bị bức hại (cảm thấy bản thân là nạn nhân của định kiến, sự tấn công hoặc thù địch từ người khác), cảm giác phi thực, mất cảm giác về bản thân, lo âu, cùng với các biểu hiện như chóng mặt, tim đập nhanh, đổ mồ hôi, nôn mửa…

van-nan-rac-paris — Núi rác ở Paris khi các công nhân vệ sinh đình công.

Năm 2011, tạp chí The Atlantic đưa tin rằng có ít nhất 20 người đã mắc phải Hội chứng Paris vào mùa hè năm đó, phần lớn là người Nhật. Hãng Reuters đưa tin vào năm 2007 rằng mỗi năm có đến hàng chục khách du lịch Nhật Bản tìm kiếm sự trợ giúp tâm lý bởi "thực tế về những cư dân địa phương không thân thiện và những con phố bẩn thỉu trái ngược với kỳ vọng". Cũng trong năm đó, Đại sứ quán Nhật Bản tại Paris đã hồi hương bốn du khách sau khi họ quả quyết rằng phòng khách sạn của mình bị gắn thiết bị nghe lén.

Vì sao Hội chứng Paris đặc biệt phổ biến với người Nhật?

Cú sốc văn hóa khi đi du lịch là điều không hề xa lạ. Đôi khi tồn tại khoảng cách rất lớn giữa hình ảnh và câu chuyện được dệt nên bởi truyền thông, giữa tưởng tượng của một người với cảm nhận thực tế khi đặt chân đến một địa điểm. Và lẽ đương nhiên, khi tưởng tượng với thực tế không khớp nhau, sự chán nản, thất vọng cùng cảm giác khó chịu sẽ xảy ra.

Tuy nhiên những phản ứng này không giống như biểu hiện của những người Nhật mắc Hội chứng Paris, và điều này được cho là có những nguyên nhân đặc biệt.

Sự thần thánh hóa nước Pháp

Người Nhật có một sự sùng bái đặc biệt đối với văn hóa Pháp. Ở Nhật, những cái tên tiếng Pháp xuất hiện khắp mọi nơi: cửa tiệm cà phê, bánh ngọt, nhà hàng, thương hiệu thời trang; việc đặt một cái tên Pháp dường như mang lại một cảm giác sang trọng, thẩm mỹ và tinh tế cho thương hiệu. Điều này cũng dễ hiểu khi nước Pháp và Paris được xem là cái nôi của văn minh châu Âu, của nghệ thuật và cái đẹp.

Hãy nhìn vào những bộ manga, anime của Nhật Bản, bạn sẽ thấy nào là Hoa hồng Versailles, Lupin III với bối cảnh Pháp, trong Nodame Cantabile: Paris Arc, Paris là nơi các nhân vật “trưởng thành về nghệ thuật”. Đạo diễn Takahata Isao theo học chuyên ngành Văn học Pháp ở Đại học Tokyo, cũng thường nhắc về những ảnh hưởng của Pháp đến tác phẩm của mình. Từ kiến trúc, nghệ thuật, thời trang cho đến ẩm thực, Paris và nước Pháp trở thành nguồn cảm hứng mạnh mẽ cho những nhà sáng tạo Nhật Bản.

hoa-hong-vecxai — Hoa hồng Versailles lấy bối cảnh nước Pháp vào thời kì cuối của Vương tộc Bourbons.

Cây bút Nalla El Shekshaky, một Parisian (người Paris), du học tại Đại học Waseda đưa ra nhận định của mình trong một bài viết trên trang Metropolis Japan: “Tôi từng gặp một cửa hàng thời trang Nhật tên là Congés payés, adieu tristesse, nghĩa đen là Nghỉ phép có lương, tạm biệt nỗi buồn, và đây không phải là trường hợp cá biệt. Những cái tên như vậy thường chẳng có ý nghĩa gì rõ ràng; họ chỉ đơn giản muốn một cái tên nghe ‘có vẻ Pháp’.

Chẳng cần phải nói, người Nhật thường gắn bất cứ thứ gì liên quan đến Pháp với sự sang trọng, đẳng cấp và tinh tế. Đây là một định kiến phổ biến về Pháp trên toàn thế giới, nhưng tôi chưa từng thấy quốc gia nào bị cuốn vào khuôn mẫu này mạnh mẽ đến vậy.”

petit-paris — Nhà hàng Petit Paris ở Kagurazaka, phường Shinjuku - nơi được mệnh danh là "Little Paris". Ảnh: Japan Times

Truyền thông và quảng cáo du lịch đã góp phần lớn vào việc “tô hồng” nước Pháp trong mắt người Nhật. Trong một bài viết trên tờ Libération (Pháp) vào năm 2004, Mario Renoux, chủ tịch Hiệp hội Y tế Pháp-Nhật, chỉ ra rằng, trong khi các tạp chí thường miêu tả Paris là nơi mà hầu hết mọi người trên đường đều trông như người mẫu và phụ nữ diện các thương hiệu thời trang cao cấp, thì trên thực tế, cả Van Gogh lẫn người mẫu đều không có mặt ở các góc phố Paris.

Do đó, khi tận mắt chứng kiến Paris không hào nhoáng hay thơ mộng như mình vốn nghĩ, kinh đô ánh sáng vẫn có rác, chuột, mùi nước tiểu, mùi thuốc lá, người vô gia cư, trộm cắp…, họ rơi vào trạng thái vỡ mộng, suy sụp tinh thần.

Sự tương phản về văn hóa

Một lý do khác là người Nhật khó thích nghi với văn hóa Pháp. Nước Pháp coi trọng việc thể hiện quan điểm rõ ràng và tôn thờ chủ nghĩa cá nhân, tương phản với Nhật Bản - nơi sự hòa hợp được đặt lên hàng đầu. Những người quá gắn bó với chủ nghĩa tập thể Nhật Bản, khi đến Pháp có thể thấy mình rơi vào "tình trạng lạc lõng".

Những điều khác khiến người Nhật khó chịu có thể bao gồm sự không chính xác về thời gian, như tàu hỏa thường xuyên trễ. Ngoài ra việc có những cư dân Paris lạnh lùng và không có thiện cảm với người châu Á, khó chịu với những người không nói tiếng Pháp cũng là một yếu tố.

Tạm kết

Thực tế, Hội chứng Paris chỉ xuất hiện ở một bộ phận rất nhỏ trong số khoảng 1,1 triệu khách Nhật Bản đến Paris mỗi năm, vẫn có rất nhiều người Nhật yêu nước Pháp và chọn đây là điểm đến hàng đầu cho chuyến du lịch ở nước ngoài.

Tuy nhiên, hội chứng này cũng nhắc nhở chúng ta rằng đừng nên thần thánh hóa một địa điểm nào đó, cũng như cần tìm hiểu kỹ lưỡng về cảnh quan, văn hóa, con người của một nơi trước khi ghé thăm. "Nhập gia tùy tục", một thái độ cởi mở, tôn trọng văn hóa cùng những nét đặc trưng riêng biệt của mỗi vùng đất sẽ giúp hành trình của chúng ta thêm thú vị và có những trải nghiệm mới mẻ.

kilala.vn