Vải Karamushi-ori – Vẻ đẹp đến từ sự tĩnh lặng
Giữa những ngôi nhà truyền thống với mái dốc lợp tôn đỏ nằm san sát nhau ở Oashi, Showa, tỉnh Fukushima, nghề dệt Karamushi-ori vẫn lặng lẽ được gìn giữ qua đôi bàn tay khéo léo của những người phụ nữ địa phương. Không chỉ là một nghề thủ công gắn bó mật thiết với đời sống nơi đây, Karamushi-ori còn được Nhật Bản công nhận là một nghề thủ công truyền thống được công nhận cấp quốc gia.
Với khả năng thấm hút mồ hôi và thoáng khí, Karamushi-ori mang đến cảm giác mát nhẹ, dễ chịu, đặc biệt phù hợp để may những bộ yukata. Có người ví cảm giác khoác lên mình loại vải này giống như được phủ một lớp băng giá mỏng.
Dấu vết của cây karamushi tại Showa đã được ghi nhận từ năm 1756, vào thời kỳ Edo (1603–1867). Khi ấy, bên cạnh trồng lúa và hoa cẩm chướng kasumiso, trồng karamushi và sản xuất sợi là một trong những ngành nghề quan trọng của người dân địa phương. Nghề dệt cũng dần trở thành một phần trong đời sống của cộng đồng, với kỹ thuật được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, từ cha mẹ sang con cái, từ mẹ chồng sang con dâu.
Tuy nhiên, sau Thế chiến II, nghề thủ công lâu đời này từng đứng trước nguy cơ mai một khi lối sống thay đổi và lực lượng lao động ngày càng thiếu hụt. Để tìm một hướng đi mới cho nghề dệt, chính quyền làng Showa khởi xướng chương trình học nghề Karamushi-ori vào năm 1994, mở cửa tuyển học viên từ bên ngoài. Những người tìm đến đây không chỉ học cách dệt vải mà còn học cách sống chậm lại, kiên nhẫn với từng công đoạn và hòa mình vào nhịp điệu tự nhiên của ngôi làng.
Nỗ lực ấy đã góp phần đưa Karamushi-ori trở thành một nghề thủ công được biết đến rộng rãi hơn. Năm 2017, kỹ thuật truyền thống này chính thức được Nhật Bản công nhận với tên gọi “Oku-Aizu Showa Karamushi-ori” trong danh mục Nghề thủ công Truyền thống của Nhật Bản.Loại vải được dệt trong im lặng
Những tấm vải được tạo ra không chỉ để may kimono hay obi. Trong quá khứ, các loại trang phục trang trọng như kamishimo cũng được dệt từ loại sợi này. Ngày nay, karamushi-ori tiếp tục xuất hiện trong nhiều vật dụng khác nhau, len vào đời sống thường nhật bằng vẻ đẹp mộc mạc và tinh tế.
Dệt vải trong sự tĩnh lặng
Để tạo nên một tấm vải Karamushi-ori, người thợ phải bắt đầu từ những công đoạn gần như hoàn toàn thủ công. Sau khi thu hoạch karamushi, họ tách lớp xơ từ thân cây thành những sợi nhỏ, rồi xoắn và nối từng sợi lại với nhau. Công đoạn này được gọi là karamushi umi.
Người thợ ngồi trên sàn, chậm rãi làm việc bằng đôi tay và cả sự tập trung. Những sợi tơ được se dần, tích tụ trong một chiếc chậu gỗ uốn cong kiểu wappa. Một ngày, họ chỉ có thể tạo ra chưa đến 20 gram sợi. Để chuẩn bị đủ nguyên liệu cho một chiếc obi, đôi khi phải mất tới hai tháng.
Chính sự chậm rãi ấy đã tạo nên một vẻ đẹp rất riêng cho Karamushi-ori. Mỗi người thợ có cách lựa chọn nguyên liệu, phương pháp nhuộm, kết cấu và độ hoàn thiện khác nhau, vì thế mỗi sản phẩm đều mang dấu ấn cá nhân của người làm ra nó.
Trong giới thợ dệt Karamushi-ori có một câu nói được truyền lại qua nhiều thế hệ: “Tera na kokoro de jinen to na” – hãy làm việc với một tâm trí tĩnh lặng, theo nhịp điệu tự nhiên.
Đó không đơn thuần là một lời nhắc về kỹ thuật. Với người thợ, sự tĩnh lặng giúp họ giữ cho từng đường dệt ngay ngắn, đều đặn, để rồi từ vô số sợi chỉ nhỏ bé hình thành nên một tấm vải có kết cấu hài hòa và đẹp mắt.
Bởi vậy, những người dệt Karamushi-ori thường làm việc một mình trong những căn phòng yên tĩnh. Ở đó, thời gian dường như trôi chậm hơn.
Eriko Yamauchi, người đã dành nhiều năm gắn bó với nghề dệt Karamushi-ori, chia sẻ rằng khoảng thời gian làm việc cũng là lúc bà suy ngẫm về chính mình. Theo bà, tâm trạng của người thợ có thể được phản chiếu trong từng sợi chỉ và từng tấm vải hoàn thành.
Ánh sáng dịu nhẹ xuyên qua những cánh cửa giấy shoji. Trong căn phòng không có đồng hồ, Yamauchi cảm nhận thời gian qua sự dịch chuyển của ánh nắng trên sàn nhà và tiếng chuông vọng lại từ làng.
Điều đặc biệt ở Karamushi-ori là người thợ không chỉ dệt vải. Họ tự mình đảm nhiệm gần như toàn bộ quá trình, từ trồng cây karamushi, thu hoạch, tách xơ, se sợi cho đến dệt thành phẩm.
Ngày nay, hơn một nửa số thợ dệt Karamushi-ori là những phụ nữ đến từ bên ngoài Showa. Bị cuốn hút bởi vẻ đẹp của nghề thủ công, họ rời quê hương, một mình tìm đến ngôi làng miền núi này và bắt đầu một cuộc sống hoàn toàn khác.
Bà Kazuyo Saito là một trong số đó. Năm 28 tuổi, sau khi xem một chương trình truyền hình giới thiệu về chương trình học nghề Karamushi-ori, bà rời Saikai, tỉnh Nagasaki, để đến Showa. Gần 26 năm sau, bà vẫn ở lại ngôi làng và tiếp tục công việc dệt vải.
Karamushi-ori vốn khởi nguồn như một nghề phụ của những người nông dân, vì vậy không dễ để một người có thể sống hoàn toàn bằng nghề dệt. Nhiều thợ dệt phải làm thêm những công việc khác. Saito cũng làm việc bán thời gian tại nhiều nơi, trong đó có một trạm dừng chân michi-no-eki của địa phương. Thế nhưng, với bà, thời gian dành cho Karamushi-ori vẫn luôn có một giá trị đặc biệt.
Có lẽ cũng chính sự kiên nhẫn ấy đã giúp nghề dệt này tồn tại qua hàng trăm năm. Từ một loài cây mọc trên những cánh đồng của Showa, qua đôi tay của người thợ, từng sợi karamushi được biến thành tấm vải. Và qua từng thế hệ, những người phụ nữ nơi đây lại tiếp tục truyền cho nhau không chỉ kỹ thuật dệt, mà còn cả một cách sống – chậm rãi, tĩnh lặng và thuận theo nhịp điệu của tự nhiên.
kilala.vn
MADE IN JAPAN
Vượt ra khỏi chiếc nhãn thể hiện xuất xứ, “Made in Japan” từ lâu đã trở thành một bảo chứng về chất lượng trong lòng người tiêu dùng, với niềm tin rằng "hàng Nhật" đồng nghĩa với bền - đẹp - tốt. Người Nhật đã bồi đắp nên hình ảnh ấy như thế nào? Thông qua hành trình khám phá các sản phẩm từ Nhật Bản, hãy cùng Kilala hình dung rõ hơn về cái được gọi là tiêu chuẩn "Made in Japan".
Đăng nhập tài khoản để bình luận