Những nghề thủ công sinh ra từ tuyết

Vào mùa đông Nhật Bản, khi lớp tuyết dày hàng mét bao phủ lên những cánh đồng, cô lập làng mạc trong một biển tuyết trắng mênh mông, cũng là lúc người nông dân phải tạm dừng công việc mưu sinh chính của mình. Để có thu nhập trong lúc nông nhàn này, họ chuyển sang làm những công việc phụ, từ đó sinh ra những nghề thủ công mỹ nghệ tinh xảo vẫn còn được truyền lại cho đến nay.

Nghề thủ công đan lát

Đan lát là công việc mùa đông phổ biến ở nhiều vùng miền trên khắp Nhật Bản. Sử dụng rơm rạ sau vụ thu hoạch và các loại thực vật khác, người dân sẽ tạo ra nhiều loại sản phẩm thủ công từ trang phục, giày dép, cho đến đồ gia dụng hay các vật dụng dùng trong nghi lễ Thần đạo…

Nghề đan bện rơm

Thành phố Tokamachi của Niigata là một trong những vùng tuyết rơi nhiều nhất thế giới. Xưa kia, khi mùa gặt kết thúc và những đợt tuyết đầu mùa sắp sửa đổ bộ là lúc các ngôi nhà ở Tokamachi bắt đầu vang lên tiếng chày đập rơm. Để chuẩn bị cho mùa giá rét đang tràn về, người dân sẽ dùng rơm để làm áo tơi (mino), giày dép rơm (suppon và waragutsu).

Trước Tết Nguyên đán, họ làm đồ dùng mùa đông và các mặt hàng để bán ở chợ Sekki-ichi (hay còn gọi là Chinkoro-ichi) – một phiên chợ có nguồn gốc từ thời Edo, nơi nông dân mang các vật dụng gia đình và đồ thủ công dân gian làm từ rơm, tre đến bán và dùng số tiền kiếm được để mua sắm cho năm mới. Ngày nay phiên chợ được tổ chức vào tháng 1, nhưng ban đầu diễn ra trong 6 ngày của tháng 12 âm lịch. Còn sau Tết Nguyên đán, nông dân sẽ bện dây thừng và dép rơm để sử dụng trong công việc đồng áng vào mùa xuân.

Trong suốt mùa đông dài, khu vực xung quanh bếp lửa irori là nơi gia đình quây quần, bé trai thì học nghề đan rơm từ ông và cha, còn bé gái học xe sợi, dệt vải từ bà và mẹ.

Nghề đan lát Oku-Aizu

Vùng Oku-Aizu phía Tây Nam Fukushima là vùng núi cao thưa thớt dân cư, một trong những khu vực có nhiều tuyết nhất tại Nhật Bản. Vào mùa đông, nơi đây được bao phủ trong lớp tuyết dày 1-2m.

Từ xa xưa, người dân sinh sống tại đây đã phát triển nghề đan lát từ cỏ cây được thu hái từ những ngọn núi xung quanh; các sản phẩm như giỏ đan, dây thừng đã được tìm thấy trong các di chỉ có niên đại 2.500 năm trước. Vào mùa đông, người dân trong làng quây quần bên bếp lửa, cả gia đình vừa dạy nhau vừa làm. Các kỹ thuật đan lát này kế thừa trực tiếp văn hóa Jomon và vẫn tiếp tục được duy trì cho đến ngày nay.

Sản phẩm đan lát Oku-Aizu (奥会津編み組細工) có thể chia thành ba loại chính theo nguyên liệu được sử dụng:

Đồ đan từ vỏ nho rừng (山ブドウ細工): Vỏ cây nho dại rất bền chắc nên thường được dùng để đan giỏ. Đặc trưng là càng dùng lâu, màu càng sẫm và bề mặt sẽ càng bóng đẹp hơn.

Đồ đan từ matatabi (マタタビ細工): Đây là một loại cây thân leo mọc trên núi, và phần thân dày trưởng thành sẽ được sử dụng sau khi lột bỏ vỏ. Các loại rổ rá làm từ matatabi có khả năng thoát nước tốt và bề mặt mềm dẻo, nên từ xưa đã được dùng để rửa rau, vo gạo. Sau khi hoàn thiện, sản phẩm được “phơi lạnh” (kanzarashi) trong không khí mùa đông để tăng độ bền và màu sắc trở nên sáng hơn.

Đồ đan từ hiroro (ヒロロ細工): Hiroro (tên Nhật: Miyama-kansuge/ Okuno-kansuge) là một loại cỏ lâu năm và là loài đặc hữu của Nhật Bản. Cỏ được thu hoạch từ núi, xe thành dây rồi đan thành giỏ. Các sản phẩm có mắt đan rất mịn, trông như ren, mang vẻ đẹp vừa mộc mạc vừa tinh tế đặc trưng.

Nghề dệt vải

Ở xứ tuyết Niigata, có hai loại vải kimono trứ danh là Echigo-jofu (越後上布), được sản xuất tại thành phố Minami-Uonuma, và Ojiya-chijimi (小千谷縮) của thành phố Ojiya. Ojiya-chijimi là vải gai được dệt theo kiểu gồ ghề đặc trưng gọi là “shibo”, trong khi Echigo-jofu cũng là vải gai nhưng được dệt trơn. Điểm chung của chúng là cực kỳ mỏng nhẹ và mềm mại khi chạm nên là chất liệu phổ biến cho những bộ kimono mùa hè.