Người Nhật thời Edo xem giờ, tìm hướng như thế nào?

Có bao giờ bạn thắc mắc người xưa xem giờ hay tìm hướng như thế nào khi chưa có các thiết bị hiện đại hỗ trợ? Trong bài viết này, hãy cùng đến Nhật Bản để tìm hiểu những phương pháp độc đáo mà người dân thời Edo (1603-1868) từng sử dụng để đo thời gian và xác định phương hướng nhé.

Đồng hồ mắt mèo

Theo một số giai thoại, giới Ninja từng sử dụng “đồng hồ mắt mèo” (猫の目時計 – neko no me tokei) như một cách để ước lượng thời gian. Cụ thể, họ quan sát sự thay đổi của đồng tử của mèo dưới ánh sáng tự nhiên để đoán thời điểm trong ngày.

Khi đồng tử của chúng mở to là lúc bình minh hoặc hoàng hôn, còn vào khoảng giữa trưa, đồng tử co lại thành một khe dọc. Dựa vào sự thay đổi này, Ninja có thể ước chừng thời gian để thực hiện nhiệm vụ.

Đối với các nhẫn giả, việc nắm rõ thời gian là yếu tố rất quan trọng. Theo Shoninki (正忍記) – một cuốn sách hướng dẫn về Ninja được biên soạn vào thế kỷ 17, những khung giờ thích hợp cho các hoạt động bí mật là giờ Hợi (21:00 – 23:00), giờ Tý (23:00 – 1:00) và giờ Dần (3:00 – 5:00). Ban ngày, họ thường hoạt động vào giờ Mão (5:00 – 7:00) và giờ Ngọ (11:00 – 13:00).

Ngoài việc quan sát mắt mèo, tương truyền Ninja còn dựa vào nhịp thở qua hai lỗ mũi để phân biệt giờ chẵn và giờ lẻ. Nếu lỗ mũi phải thông hơn thì được xem là giờ lẻ, còn lỗ mũi trái thông hơn thì là giờ chẵn.

Tương truyền vào khoảng năm 1592, Shimazu Yoshihiro, lãnh chúa thứ 17 của gia tộc Shimazu, đã mang theo bảy con mèo trong chuyến viễn chinh từ Kyushu đến bán đảo Triều Tiên để hỗ trợ việc xem giờ.

Trong suốt một ngày, đồng tử của mèo thay đổi theo cường độ ánh sáng mặt trời. Mỗi con mèo được dùng để nhận biết một mốc thời gian nhất định như 6:00 sáng, 8:00 sáng, 10:00 sáng, 2:00 chiều, 4:00 chiều và 6:00 chiều. Nhờ đó, đội quân của Yoshihiro có thể xác định thời điểm đổi ca gác trong suốt chiến dịch.

Khi trở về Kagoshima, chỉ còn hai con mèo sống sót. Để tỏ lòng biết ơn những chú mèo, Yoshihiro đã cho xây dựng một ngôi đền thờ mèo vào năm 1602. Ngày nay, ngôi đền này có tên là Nekogami Jinja, tọa lạc bên trong khuôn viên vườn Sengan-en của gia tộc Shimazu thời xưa.

Và vào ngày Toki no Kinenbi (時の記念日 - Ngày Thời gian) rơi vào ngày 10/06 hằng năm, những người làm nghề chế tác đồng hồ thường đến đây để dâng lễ, cầu nguyện trước những "chú mèo thời gian" được thờ phụng trong đền.

Đồng hồ Wadokei 

Từ thế kỷ 16, đồng hồ cơ khí đã được các nhà truyền giáo và thương nhân phương Tây đưa đến Nhật Bản. Tuy nhiên, thay vì sử dụng phổ biến đồng hồ châu Âu, người Nhật đã học hỏi kỹ thuật để sáng tạo ra loại đồng hồ phù hợp với hệ thống tính thời gian truyền thống của mình, và gọi chúng là Wadokei (和時計).

Trong khi hệ thống tính giờ hiện nay chia một ngày thành 24 giờ có độ dài bằng nhau, thì lịch truyền thống của Nhật Bản (sử dụng đến đầu thời Minh Trị) lại chia một ngày thành hai phần là ngày và đêm, mỗi phần tiếp tục được chia làm sáu khoảng thời gian bằng nhau. Do độ dài của ngày và đêm thay đổi theo mùa, độ dài “giờ” ban ngày và ban đêm cũng biến đổi theo.