Misemono: Những gánh xiếc quái dị thời Edo
Misemono là một trong những hình thức giải trí đại chúng phổ biến ở Nhật Bản thời Edo. Có thể nói, hầu như mọi điều kỳ lạ, quái dị hay đặc sắc đều có thể xuất hiện tại đây.
Về sau, khi tầng lớp quý tộc trở thành những người bảo trợ cho các loại hình nghệ thuật mà họ yêu thích, nhiều tiết mục của sangaku dần tách ra thành các bộ môn độc lập với quy chuẩn và kỹ thuật biểu diễn ngày càng chặt chẽ.
Phần còn lại phát triển thành Misemono, tên gọi có nghĩa là "buổi trình diễn" hay "màn biểu diễn”, nơi khán giả tìm đến để chiêm ngưỡng những điều khác thường. Đó có thể là những kỹ năng phi thường, các tiết mục kỹ xảo, hay thậm chí là những loài động vật hoặc con người có ngoại hình dị biệt. Bởi sự tự do trong các phần trình diễn, nhiều người ví von Misemono “vừa là đỉnh cao, vừa là đáy của văn hóa Nhật Bản thời phong kiến”.
Trong thời kỳ Edo (1615–1868), có thể dễ dàng bắt gặp Misemono trên đường phố. Những người biểu diễn bao gồm các nghệ sĩ xiếc, ảo thuật gia, người tung hứng, người biểu diễn con quay, vũ công, người hát rong, ca sĩ, người kể chuyện, người điều khiển rối, diễn viên nghiệp dư, người bắt chước, người chơi đàn samisen, người thổi sáo, người chơi nhạc cụ gõ, người rút kiếm nhanh, người bắt rắn... Ngoài ra còn có các loài động vật kỳ lạ, các màn trưng bày búp bê kích thước thật...
Ngoài các gánh biểu diễn lưu động, Misemono còn dựng những sân khấu tạm bằng gỗ, vải và chiếu tre tại các khu vực đông người qua lại. Những địa điểm nổi tiếng nhất có thể kể đến là Ryogoku, Asakusa và Ueno ở Edo (Tokyo ngày nay), Dotonbori và Namba ở Osaka, và Osu ở Nagoya.
Một trong những tiết mục phổ biến ở Misemono là “xì hơi”. Bạn không đọc nhầm đâu, những người biểu diễn loại hình này được gọi là nghệ sĩ xì hơi và được công nhận trên toàn thế giới. Ở Nhật Bản, họ được gọi là heppiri-otoko.
Trong tác phẩm Hohiron xuất bản năm 1774, nhà văn châm biếm Hiraga Gennai đã mô tả một heppiri-otoko ở Ryogoku là người có thể làm mọi thứ, từ bắt chước tiếng động vật đến âm thanh của nhạc cụ bằng “chiếc kèn ở mông của mình”.
Động vật cũng là một trong những điểm thu hút lớn của Misemono. Cả động vật sống lẫn tiêu bản nhồi bông đều được mang ra trưng bày, đặc biệt là những loài ngoại lai được nhập khẩu.
Một số ghi chép cho thấy khán giả thời Edo từng được chiêm ngưỡng nhiều loài động vật hiếm gặp như hổ, lạc đà, đà điểu, voi, hải cẩu và cá mập. Đối với phần lớn người dân Nhật Bản lúc bấy giờ, đây là những sinh vật gần như chỉ tồn tại trong truyền thuyết hoặc sách vở, khiến mỗi lần xuất hiện đều trở thành một sự kiện thu hút đông đảo công chúng. Sức hút của chúng lớn đến mức có thời điểm từ rakuda (駱駝, "lạc đà") trong tiếng Nhật thậm chí còn được dùng như một từ lóng để chỉ những người vụng về hoặc chậm chạp.
Những tác phẩm điêu khắc đan lát khổng lồ, những tác phẩm thủy tinh tinh xảo và những con búp bê kích thước người thật nổi tiếng và được mang đi trưng bày ở mọi nơi, chủ yếu giữa Kyoto-Osaka và Edo.
Tuy nhiên, chính vì sức hấp dẫn của Misemono đến từ những điều kỳ lạ và khác thường, một số tiết mục cũng khiến nhiều người ngày nay cảm thấy phản cảm. Ban đầu, đó có thể chỉ là những cuộc diễu hành hoặc trưng bày các mô hình kỳ quái. Về sau, một số gánh Misemono còn đưa những người khuyết tật hoặc có dị tật bẩm sinh lên sân khấu như một "điều kỳ lạ" để công chúng chiêm ngưỡng. Sự khác biệt về ngoại hình của họ bị biến thành một màn trình diễn nhằm thỏa mãn sự tò mò của khán giả - có thể xem là hành động bóc lột và thiếu tôn trọng phẩm giá con người.
Ngày nay, misemono vẫn có thể xuất hiện tại các lễ hội địa phương, được kết hợp vào các tiết mục tạp kỹ (yose) và các tiết mục phụ (iromono), loại bỏ đi những tiết mục quái dị. Một số người bán hàng rong ở chợ trời hoặc các gian hàng bán đồ ăn tận nhà vẫn trình diễn những câu chuyện, bài hát giải trí hoặc tạo nhịp điệu bằng tay hay dụng cụ nấu nướng, mang đến bầu không khí tươi vui cho lễ hội.
kilala.vn
Đăng nhập tài khoản để bình luận