Mizu kiyokereba uo sumazu: Nước trong quá thì không có cá
Ngay thẳng và sống có nguyên tắc vốn là những phẩm chất đáng quý của con người. Thế nhưng, một người lúc nào cũng khăng khăng giữ nguyên tắc, hay cầu toàn, soi xét đến mức không chấp nhận bất kỳ sai sót nào có thể vô tình khiến người khác cảm thấy khó gần. Tiếng Nhật có một thành ngữ để miêu tả những người như vậy, là “mizu kiyokereba uo sumazu” (水清ければ魚棲まず).
Ý nghĩa của thành ngữ “水清ければ魚棲まず"
“水清ければ魚棲まず" - mizu kiyokereba uo sumazu” có nghĩa đen là “nước quá trong thì cá không sinh sống”.
Thành ngữ “mizu kiyokereba uo sumazu” mượn hình ảnh khi nước trong ao hồ quá trong, đến mức không có rong rêu thì chắc chắn cá cũng không sống được. Tương tự, một người quá ngay thẳng, cầu toàn, hay để ý và soi xét những lỗi lầm, yếu kém của người khác; dù luôn giữ nguyên tắc và hành xử đúng đắn, họ có thể vô tình tạo ra khoảng cách, khiến mọi người cảm thấy khó gần và ngại tiếp xúc.

Có không ít người luôn nghiêm khắc với chính bản thân mình và vô hình trung lại lấy mình làm thước đo quy chuẩn áp lên người khác. Nhưng xét cho cùng, con người đều có những tật xấu, sai sót và đôi khi lầm lỡ. Do đó, sự nghiêm khắc cũng cần đi cùng với lòng bao dung, rộng lượng trước những lỗi lầm, tính xấu nhỏ nhặt của một người. Bởi nếu chỉ nhìn vào cái xấu của người khác, thì trên đời sẽ chẳng có ai đáng để kết bạn.
Ngược lại, nếu lấy lòng rộng lượng mà đãi người; tâm rộng lớn như biển dung nạp trăm sông, vậy thì tự nhiên mọi người quý mến mà tụ họp.
Ngoài ra, thành ngữ này còn mang một ý nghĩa khác, dùng để chỉ những người có đức hạnh quá thanh cao, ngay thẳng và rất nguyên tắc thường có rất ít bạn bè.
Nguồn gốc của thành ngữ
Thành ngữ này bắt nguồn từ một câu cổ văn Trung Hoa, nguyên văn là: “水至清則無魚,人至察則無徒” (Thủy chí thanh tắc vô ngư, nhân chí sát tắc vô đồ), nghĩa là “Nước quá trong thì không có cá, người quá soi xét thì không có ai đồng hành”.
Trong đó, “察 - SÁT” mang ý nghĩa quan sát, xem xét kỹ lưỡng. Còn “徒 - ĐỒ” chỉ những người bạn đồng hành hoặc những người đi theo như cấp dưới, nhân viên. Vì vậy, câu thành ngữ không chỉ đề cập đến cách ứng xử trong các mối quan hệ xung quanh. Đây còn là lời khuyên cho một người lãnh đạo, rằng người đứng đầu nên đề cao đức lớn, nghiêm khắc nhưng cũng cần bao dung với những sai phạm của cấp dưới.
Tư tưởng này được ghi lại trong các văn bản cổ như Khổng Tử Gia Ngữ (孔子家語) và Đại Đới Lễ Ký (大戴礼記), đồng thời xuất hiện trong Văn tuyển, qua bài “Đáp khách nan” của văn thần Đông Phương Sóc (154 TCN - 93 TCN) thời Tây Hán.
Cách sử dụng “mizu kiyokereba uo sumazu” trong câu
彼はいつも正論ばかりを口にし、他人の小さな間違いも見逃さない。みんな話しかけにくくなっているんだ。水清ければ魚棲まずということだろう。
Kare wa itsumo seiron bakari wo kuchi ni shi, tanin no chiisana machigai mo minogasanai. Minna hanashikakenikuku natteirun da. Mizu kiyokereba uo sumazu to iu koto darou.
Tạm dịch: Anh ấy lúc nào cũng chỉ nói những điều đạo lý, lại chẳng bỏ qua cả những lỗi nhỏ của người khác. Mọi người đều cảm thấy khó bắt chuyện với anh ấy. Có lẽ đúng là “nước trong quá thì không có cá”.
規則の細かな点まで厳しく指摘しすぎて、誰も彼に相談しなくなった。水清ければ魚棲まずということだろう。
Kisoku no komaka na ten made kibishiku shiteki shisugite, dare mo kare ni soudan shinaku natta. Mizu kiyokereba uo sumazu to iu koto darou.
Tạm dịch: Vì quá khắt khe, xét nét đến từng chi tiết nhỏ theo quy tắc nên giờ chẳng còn ai tìm đến nói chuyện với anh ấy nữa. Có lẽ đúng là “nước trong quá thì không có cá”.
水清ければ魚棲まずというように、多少の欠点も受け入れる寛容さが必要だ。
Mizu kiyokereba uo sumazu to iu you ni, tashou no ketten mo ukeireru kanyousa ga hitsuyou da.
Tạm dịch: Như câu “nước trong quá thì không có cá”, đôi lúc cũng cần có lòng bao dung chấp nhận những khuyết điểm nhỏ của người khác.
Thành ngữ liên quan
Thành ngữ “mizu kiyokereba uo sumazu” đôi khi cũng được viết rút gọn là “seisui ni uo sumazu” (清水に魚棲まず) hoăc được cô đọng trong thành ngữ bốn chữ “水清無魚 - THỦY THANH VÔ NGƯ” (suisei mugyo), cũng mang hàm ý người quá khắt khe, soi xét sẽ khó được người khác gần gũi.
Ngoài ra, còn có 2 thành ngữ gần nghĩa:
石上に五穀を生ぜず - Sekijou ni gokoku wo shouzezu: nghĩa đen là “hạt ngũ cốc không mọc trên đá”. Hình ảnh đất đá cằn cỗi không thể nuôi dưỡng cây trồng được dùng để ví người quá thanh liêm, cứng nhắc, khắt khe thì khó thu phục lòng người.
人至って賢ければ友なし - Hito itatte kashikokereba tomo nashi: nghĩa là “người quá thông minh, đức hạnh thì không có bạn bè”. Câu này hàm ý nếu một người quá thông minh, đức hạnh thanh cao thì rất khó để kết giao làm bạn bè.
Giữ vững nguyên tắc và sống chính trực là những phẩm chất đáng quý. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa chúng ta phải đòi hỏi bản thân hay những người xung quanh luôn hoàn hảo. Đôi lúc có lòng bao dung, bỏ qua những lỗi nhỏ và hiểu rằng mỗi người đều có khuyết điểm lại chính là cách để xây dựng những mối quan hệ bền chặt.
kilala.vn
Đăng nhập tài khoản để bình luận