Cho thuê người thân: Giải pháp xoa dịu nỗi cô đơn hay sự thương mại hóa quan hệ?

Hiện nay ước tính có khoảng 6,24 triệu người Nhật trên 65 tuổi và 18,4 triệu người Nhật trưởng thành sống một mình. Dự kiến ​​đến năm 2040, 40% dân số Nhật Bản sẽ sống trong các hộ gia đình độc thân.

Ngoài ra ở Nhật Bản, hiện tượng tự cô lập với xã hội (hikikomori) khá phổ biến và một số gia đình đã dùng dịch vụ này để phá vỡ bức tường mà con cái họ dựng lên. Lý do là bởi mối quan hệ với những "người thân cho thuê" này không bị định nghĩa bởi kỳ vọng xã hội, đáp ứng nhu cầu muốn một “người thân” có thể dễ dàng chấp nhận, đồng cảm với mình của nhiều người.

Giáo sư Miwa Yasui của Đại học Chicago (Mỹ) nhận định: “Dịch vụ thuê gia đình mang lại cảm giác được lắng nghe và xoa dịu tạm thời cho những người không muốn làm phiền đến con cái hoặc không tìm được sự chia sẻ từ người thân thật sự”.

Đạo diễn của Rental Family, trong một cuộc phỏng vấn với tờ TIME, đã lý giải: “Trong văn hóa Nhật Bản, có một nguyên tắc gọi là honne và tatemae. Honne là chia sẻ cảm xúc thật của bạn, trong khi tatemae là một vỏ bọc. Chúng ta không được thể hiện cảm xúc thật của mình trước mọi người để duy trì sự hòa hợp xã hội. Do đó, bạn chỉ cần đóng vai này, mỉm cười và giả vờ như mọi thứ đều ổn. Nhiều người bị trầm cảm nhưng không biết cách bày tỏ cảm xúc của mình. Họ cũng không muốn người khác biết họ đang trầm cảm vì họ rất sợ bị phán xét.”

Nguyên tắc này tạo ra một cánh cửa dẫn đến các dịch vụ phi truyền thống như dịch vụ cho thuê bạn đồng hành, nơi mọi người có thể kín đáo chia sẻ tâm tư, cảm xúc của chính mình theo cách thoải mái và tự nhiên, đồng thời duy trì sự hài hòa xã hội. HIKARI cũng lưu ý rằng trong văn hóa Nhật Bản, “việc muốn trở thành một người khác không phải là điều xa lạ, bởi vì điều đó đã có trong văn hóa của chúng tôi từ rất lâu rồi”, đồng thời chỉ ra tình yêu của người Nhật đối với cosplay.

Một lý do quan trọng khác là người Nhật rất quan tâm đến thể diện và cách người khác nhìn nhận mình. Vì vậy để được cộng đồng tôn trọng, nhiều người lựa chọn thuê người thân cho những dịp theo họ là cần thiết và quan trọng. Chẳng hạn, thuê người khóc trong đám tang để tạo nên ấn tượng quan trọng về người đã khuất.

Dịch vụ dạng này rõ ràng cũng xuất hiện tại Việt Nam hoặc các nước châu Á khác như Trung Quốc hay Hàn Quốc. Tuy nhiên xét về độ phổ biến, cho thuê người thân đặc biệt phổ biến tại Nhật Bản.

Một dịch vụ gây tranh cãi

Có nhiều ý kiến trái chiều xoay quanh dịch vụ cho thuê người thân bởi những nguy cơ tiềm tàng khi sử dụng dịch vụ này. Thứ nhất, nó bị chỉ trích khi tạo ra thứ tình cảm giả tạo trong thời đại mà sự cô đơn và già hóa đang bao trùm khắp nước Nhật. Khi những người trưởng thành độc thân dựa vào dịch vụ để ứng phó với xã hội, “lười” xây dựng những tình cảm thật với cộng đồng và chính gia đình mình, điều này càng góp phần làm “lây lan” đại dịch cô đơn. 

Thứ hai, khi phục vụ khách hàng là những người sống khép kín (hikikomori) hoặc người già cô đơn, thân nhân được thuê chỉ cung cấp những giải pháp tạm thời thay vì giải pháp mang tính bền vững. Điều này khiến những người cô đơn, dễ bị tổn thương về mặt tinh thần không tìm kiếm được sự giúp đỡ thực sự. 

Về bản chất, các gia đình cho thuê là sự thương mại hóa các mối liên kết giữa con người. Họ đóng gói, định giá và lên lịch cho khách hàng nhằm làm cho việc giữ thể diện và nghi thức xã giao trở nên dễ dàng hơn. Tuy nhiên phía sau đó là những hệ lụy khó lường về việc tạo dựng các mối quan hệ giữa người và người, bởi suy cho cùng trong một mối quan hệ, tình cảm thực sự là thứ không thể vắng mặt.

kilala.vn