Khám phá thế giới dụng cụ nghề mộc Nhật Bản

Nghệ thuật chế tác gỗ ở Nhật Bản có lịch sử lâu đời, bắt nguồn từ thời cổ đại và không ngừng phát triển qua nhiều thế kỷ. Kết hợp giữa tính thẩm mỹ tinh tế, kỹ thuật thủ công chính xác và công năng thực tiễn, nghề mộc đã trở thành một phần quan trọng trong văn hóa thủ công truyền thống của xứ Phù Tang. Để tạo nên những sản phẩm gỗ hoàn thiện thì cần đến những dụng cụ chế tác chuyên nghiệp.

Sashimono, choukoku, kurimono, hikimono, magemono và tagamono là những kỹ thuật chế tác gỗ tiêu biểu và vẫn được duy trì cho đến ngày nay.

Để biến những khối gỗ thô thành các sản phẩm tinh xảo, người thợ cần đến một hệ thống dụng cụ chuyên dụng, mỗi loại đảm nhiệm một công đoạn và yêu cầu kỹ thuật riêng.

Trong Chuyên đề tháng 8 với chủ đề “Nghề mộc”, hãy cùng Kilala tìm hiểu những dụng cụ cơ bản gắn liền với nghề mộc truyền thống Nhật Bản.

Cưa tay – Nokogiri

Cưa là một trong những dụng cụ cơ bản nhất của nghề mộc, được sử dụng để cắt gỗ thành những kích thước và hình dạng mong muốn. Tùy vào mục đích sử dụng, cưa có nhiều kích thước, độ dày và kiểu răng khác nhau.

Điểm đặc trưng của cưa Nhật Bản là cơ chế cắt bằng lực kéo, trái ngược với phần lớn cưa phương Tây vốn cắt bằng lực đẩy. Thiết kế này giúp lưỡi cưa duy trì độ ổn định trong quá trình sử dụng, cho phép chế tạo lưỡi mỏng hơn và tạo ra đường cắt hẹp, chính xác.

Tuy nhiên, lưỡi cưa dày vẫn có ưu điểm về độ bền và khả năng tạo lực, phù hợp với những công việc đòi hỏi sức cắt lớn.

Một số loại nokogiri phổ biến gồm:

• Anahiki-noko – Cưa thô mũi tròn: Được sử dụng cho các công việc thô như cắt bỏ hai đầu khúc gỗ và cắt vật liệu theo đường chéo.
• Hikikiri – Cưa cắt ngang: Đúng như tên gọi, loại cưa này dùng để cắt ngang thanh gỗ thành những miếng gỗ nhỏ hơn, phù hợp nhu cầu sử dụng.
• Ryoba-noko – Cưa hai lưỡi: Loại cưa này có hai cấu hình răng khác nhau: một mặt được thiết kế để cắt dọc theo thớ gỗ, trong khi mặt kia dùng để cắt ngang thớ gỗ.
• Azebiki-noko – Cưa hai lưỡi: Có răng cưa và lưỡi cắt ngắn, cong ở cả hai mặt, thường được dùng để khoét lỗ trên gỗ.
• Dozuki-noko – Cưa lưng: Sở hữu các răng cưa nhỏ, tạo đường cắt mịn và chính xác, phù hợp với những công việc yêu cầu độ tinh xảo cao.
• Hikimawashi-noko – Cưa lỗ khóa: Dùng để khoét lỗ và tạo các đường cắt cong trên vật liệu.

Đục – Nomi

Đục được sử dụng để chạm khắc, tạo rãnh, đục lỗ và hoàn thiện các chi tiết trên gỗ. Tùy theo công việc, lưỡi đục có nhiều hình dạng và kích thước khác nhau. Cán đục thường được làm từ gỗ sồi, với thiết kế thay đổi tùy từng nhà sản xuất.

Một số loại nomi thường gặp gồm:

• Hiro-nomi – Đục lưỡi rộng: Lưỡi dao tương đối mỏng và được sử dụng để bào các bề mặt song song với thớ gỗ.
• Mukomachi-nomi – Đục mộng: Mũi lưỡi dày và hẹp, chủ yếu được sử dụng để đục rãnh trên cửa, ván và vách ngăn. Vì vậy dụng cụ này còn được gọi là tateguya-nomi (đục của thợ mộc làm cửa).
• Kote-nomi – Đục dạng bay: Có phần lưỡi mang hình dáng tương tự bàn ủi truyền thống của Nhật Bản và phần cán dài, nhỏ. Kote-nomi được dùng để hoàn đáy các rãnh được tạo ra bởi các loại đục khác.
• Ura-Maru-Nomi: Có lưỡi cong và cạnh sắc, được sử dụng để gọt hoặc chạm khắc các bề mặt cong.

Dụng cụ bào tay – Kanna

Bào tay được sử dụng để làm phẳng và hoàn thiện bề mặt gỗ. Tùy từng công đoạn, người thợ sẽ sử dụng những loại kanna khác nhau.