Con người Nhật Bản và 10 nét tính cách thú vị
Người Nhật Bản thường được thế giới nhắc đến với sự kỷ luật, văn hóa thứ bậc, sự tinh tế hay tinh thần vì cộng đồng. Tất cả những điều này tạo thành một hình ảnh rất riêng và thu hút của người Nhật. Qua bài viết này, hãy cùng Kilala tìm hiểu 10 đặc điểm tính cách thú vị của con người Nhật Bản.
Tìm hiểu chung về con người Nhật Bản
Nhật Bản là một quốc gia thuộc khu vực Đông Á, thuộc nhóm bốn nước đồng văn: Trung Quốc - Nhật Bản - Hàn Quốc - Việt Nam. Về ngoại hình, người Nhật có sắc da sáng, tóc đen, mắt đen và vóc dáng tương đối, vừa người. Về văn hóa, người Nhật cũng phần nào chịu sự ảnh hưởng của Nho giáo, Phật giáo đại thừa, cũng như văn hóa dùng đũa, uống trà…
Văn hóa Nhật Bản và sắc dân có tính đồng nhất về mật độ dân số tương đối cao, phân bố tập trung ở các vùng đô thị lớn. Tính cách người Nhật Bản phần nào được tạo nên bởi vị trí địa lý chịu nhiều thiên tai, bề dày lịch sử và bối cảnh xã hội đặc trưng của đất nước này. Người Nhật lịch sự và xem trọng các mối quan hệ giữa người với người, họ nguyên tắc nhưng cũng tinh tế và chu đáo, họ gọn gàng ngăn nắp, đúng giờ, coi trọng giữ lời hứa và hạn chế làm phiền người khác.
Với đa số những người thuộc thế hệ trẻ, đặc biệt là gen Z, ở người Nhật có sự độc đáo, phong cách cá nhân và bản sắc riêng trong nghệ thuật. Giới trẻ thích người Nhật bởi những màu sắc thể hiện qua phim ảnh, manga, anime, phong cách chụp ảnh, thời trang, phối đồ…
Người Nhật có tính cách như thế nào?
Lối sống tối giản của người Nhật
Nét đặc trưng của người Nhật chuộng lối sống tối giản: Minimalism - cố gắng giảm thiểu đồ đạc. Phong cách sống Nhật Bản đã lan tỏa và phổ biến trên toàn thế giới thông qua các tác phẩm của Marie Kondo.
Trong quan niệm của người Nhật, khi tích trữ quá nhiều đồ đạc sẽ đánh mất sự tự do của bản thân. Vì vậy, họ thường giảm bớt đồ đạc trong nhà tới mức tối thiểu, chỉ giữ lại những thứ cần thiết và quan trọng để có nhiều không gian và thời gian hơn. Người ta cho rằng, do Nhật Bản là quốc gia thường chịu sự ảnh hưởng của thiên tai như động đất, sóng thần, việc tích trữ đồ đạc một cách vừa đủ giúp họ linh hoạt và chủ động hơn khi sự cố xảy ra.
Việc theo đuổi lối sống tối giản không hề dễ dàng, nhất là khi việc mua sắm vẫn diễn ra hằng ngày và những món đồ sẽ bắt đầu len lỏi trở lại trong không gian sống. Vì vậy, người Nhật ứng dụng phương pháp dọn dẹp Danshari (断捨離), gói gọn trong ba nguyên tắc: 断 - dan: từ chối, 捨 - sha: bỏ đi và 離 - ri: tách biệt. Có thể hiểu phương pháp này giúp tối ưu hóa đồ đạc dùng trong nhà và hạn chế tích trữ đồ không cần thiết.
Tinh thần hiếu khách Omotenashi
Omotenashi (お持て成し), tạm dịch là "tấm lòng hiếu khách" hay "sự tiếp đón nồng hậu". Đây là tinh thần phục vụ khách hàng tận tâm một nét đặc trưng của người Nhật, xuất phát từ sự chân thành chứ không chỉ là nghĩa vụ. Họ tiếp đón bằng cả trái tim, cố gắng mang lại trải nghiệm tốt nhất cho người khác, từ những chi tiết nhỏ như giọng nói, thái độ khi giao tiếp, cho đến việc dự đoán nhu cầu của khách để chuẩn bị chu đáo trước khi khách yêu cầu.
Điểm đặc biệt là sự hiếu khách này diễn ra một cách tự nhiên, không phô trương nhưng lại khiến người khác cảm thấy được tôn trọng và quan tâm. Đây không chỉ là dịch vụ mà còn là một nét đẹp văn hóa Nhật Bản trong đối đãi giữa người với người.
Tính kỷ luật của người Nhật Bản
Người Nhật nổi tiếng với sự kỷ luật của họ, dù trong công việc hay trong đời sống hàng ngày. Điều ấy thể hiện từ việc đúng giờ, kiên nhẫn xếp hàng trong mọi tình huống, vứt rác đúng nơi quy định, cho đến việc tuân thủ nghiêm ngặt các quy định nơi công cộng.
Với người Nhật, đến đúng giờ đồng nghĩa với đến trước giờ hẹn chừng 5 - 10 phút, và thậm chí là sớm hơn đối với giờ làm việc. Với những phương tiện công cộng, thời gian tàu đến trạm gần như chính xác với khung giờ quy định, nếu xảy ra sự cố trễ tàu dù vài phút thì hành khách sẽ nhận được lời xin lỗi chân thành.
Một ấn tượng khác thể hiện tính kỷ luật chính là văn hóa xếp hàng của người Nhật. Kể cả khi trong tình huống nguy cấp như thiên tai, người Nhật vẫn xếp hàng di chuyển ngay ngắn theo hướng dẫn, họ xếp hàng nhận thực phẩm cứu trợ… Những hình ảnh ấy đã từng rất phổ biến trên mạng xã hội và khiến người ta nể phục.
Với người Nhật, kỷ luật là nền tảng để duy trì trật tự xã hội. Trẻ em được cha mẹ rèn giũa vào nề nếp kỷ luật từ rất sớm, bao gồm các nguyên tắc xã giao trong xã hội, nhất là các hành vi văn hóa ứng xử Nhật Bản trong gia đình và với bên ngoài. Từ đó tạo nên một nền tảng kỷ luật nhất định cho đất nước này.
Người Nhật xem trọng văn hóa thứ bậc
Theo nhà nhân chủng học Nakane Chie, quan hệ trong các nhóm người với nhau được kết nối theo chiều dọc. Sự kết nối này hình thành một hệ thống thứ bậc, điều này thể hiện trong các mối quan hệ như sếp - nhân viên, cấp trên - cấp dưới, đàn anh - đàn em, cha mẹ - con cái. Có thể nói, ý thức về thứ bậc đóng vai trò quan trọng trong việc giữ gìn trật tự xã hội và mang ý nghĩa rất lớn với người Nhật.
Đặc biệt, trong các mối quan hệ giao tiếp và công việc, người Nhật phân cấp rõ ràng dựa trên tuổi tác, thâm niên và vị trí xã hội (Senpai - Kohai). Từ đó, trong cách văn hóa ứng xử giữa cấp dưới với cấp trên cũng có những quy chuẩn riêng, chẳng hạn như: nhân viên có chức vụ thấp nhất sẽ đứng gần bảng điều khiển thang máy; khi cụng ly trong tiệc rượu, người ở vị trí thấp hơn sẽ để ly thấp hơn… Đó đều là những biểu hiện rõ rệt nhất của văn hóa Nhật Bản.
Người Nhật xem trọng việc học và trình độ học vấn
Nhật Bản chú trọng vào giáo dục toàn diện, không chỉ tập trung vào kiến thức học thuật mà còn bồi dưỡng nhân cách và kỹ năng sống cho học sinh. Ngay từ nhỏ, học sinh đã được dạy về tầm quan trọng của đạo đức, trách nhiệm, tinh thần đoàn kết và sự tôn trọng lẫn nhau.
Phương pháp học tập chủ động được áp dụng rộng rãi trong các trường học Nhật Bản. Thay vì học tập thụ động, học sinh tham gia vào các dự án thực tế, làm việc nhóm và giải quyết vấn đề. Ngoài ra, học sinh được khuyến khích nghiên cứu, khám phá và tư duy độc lập thay vì chỉ học thụ động từ sách giáo khoa. Điều này giúp phát triển tư duy sáng tạo và nâng cao khả năng làm việc nhóm của học sinh.
Nước Nhật chú trọng đầu tư cho giáo dục, qua hàng thế kỷ đã tạo ra hệ thống có thể đào tạo lực lượng lao động có hiệu quả cao. Kỳ thi tuyển sinh đại học ở Nhật Bản được xem là một trong những kỳ thi đại học khắc nghiệt nhất. Khoảng thời gian ôn luyện thi còn được gọi là "juken jigoku - 受験地獄", nghĩa là “địa ngục thi cử”. Người Nhật tin rằng: số phận của họ được quyết định thông qua quá trình học hành chăm chỉ, sự cố gắng của bản thân và cơ hội sẽ bình đẳng như nhau.
Nghi thức văn hóa ứng xử trong giao tiếp và văn hóa ngại làm phiền của người Nhật
Nghi thức giao tiếp của người Nhật có nhiều quy tắc và ý nghĩa. Chẳng hạn như việc chào nhau: có nhiều mức độ từ chào hỏi xã giao - gật đầu, cúi nhẹ 15° đến chân thành xin lỗi - khom lưng 45°. Khi trao đổi danh thiếp thì phải trao và nhận bằng hai tay với thái độ trân trọng.
Ngoài ra, trong quá trình giao tiếp, người Nhật thường thể hiện họ đang lắng nghe đối phương bằng hành động gật đầu và dùng các từ đệm. Ngược lại, trong giao tiếp người Nhật thường tránh nhìn trực diện vào người nói mà họ thường nhìn vào một vật trung gian như caravat, quyển sách,... hoặc cúi đầu xuống và nhìn sang bên.
Trong cư xử hằng ngày, người Nhật rất hạn chế làm phiền người khác. Họ không ồn ào nơi công cộng, sử dụng kính ngữ khi giao tiếp, câu cửa miệng trong giao tiếp là “sumimasen”... Đó là những biểu hiện rõ nhất của văn hóa hạn chế “meiwaku - 迷惑” - làm phiền người khác.
Phong cách làm việc: chăm chỉ - sáng tạo
Từ nhỏ người Nhật đã được giáo dục về sự nỗ lực và lòng kiên trì. Họ chăm chỉ học tập, chăm chỉ làm việc và kiên trì với những mục tiêu của mình. Họ tận tụy trong công việc, làm việc với cường độ cao và tăng ca là chuyện thường thấy. Điều này cũng rất dễ dẫn đến những hệ quả về sức khỏe do làm việc quá sức.
Không chỉ kỷ luật và chăm chỉ, người Nhật còn rất sáng tạo và tối ưu hóa quy trình. Sự sáng tạo của người Nhật vượt ra khỏi phạm vi nghệ thuật như âm nhạc, hội họa, phim ảnh,... mà cả trong những thiết kế mang tính ứng dụng cao.
Triết lý Kaizen - 改善, cải tiến từ những cái nhỏ để mang đến những thay đổi to lớn, được xem là gốc rễ của nguyên lý phát triển. Họ mang đến những phát minh góp phần thay đổi thế giới như: nồi cơm điện, tàu cao tốc shinkansen, máy hát karaoke, vạch kẻ đường cho người khiếm thị…
Người Nhật có lòng trung thành cao
Sự trung thành của người Nhật được kế thừa từ tinh thần của Samurai trong lịch sử. Trong tiếng Nhật, “chugi - 忠義” có nghĩa là lòng trung thành, sự tận tâm chính trực, là một sự cam kết kiên định vượt qua các mối quan hệ cá nhân. Nó bắt nguồn từ bộ quy tắc Bushido - võ sĩ đạo, đặt lòng trung thành với lãnh chúa ngang hàng với danh dự và nghĩa vụ đạo đức. Với họ lòng trung thành thực sự không chỉ là tuân theo một cách mù quáng mà là đứng vững với sự chính trực và lòng dũng cảm.
Trong xã hội hiện đại, lòng trung thành của người Nhật thể hiện rõ nhất ở môi trường công việc. Các công ty lớn ở Nhật áp dụng mô hình: tuyển dụng đồng thời sinh viên mới tốt nghiệp (新卒一括採用, Shinsotsu-Ikkatsu-Saiyo) và việc làm trọn đời (終身雇用, Shūshin-Koyo). Lòng trung thành với công ty rất quan trọng trong xã hội Nhật Bản. Nhiều công ty chỉ thăng chức nội bộ, nhờ đó, người đi làm có thể gắn bó với một công ty suốt đời.
Tinh thần tập thể
Với người Nhật, tính cộng đồng, tính tập thể được xem là yếu tố cốt lõi. Việc phối hợp đội nhóm của người Nhật thể hiện tốt không chỉ trong môi trường công sở mà cả những mô hình khác như học tập, nghệ thuật, thể thao.
Trong công việc người Nhật thường gạt cái tôi lại để đề cao cái chung, tìm sự hài hòa giữa mình và các thành viên khác trong tập thể. Họ thiên về tôn trọng những quyết định của đội nhóm, hạn chế áp đặt suy nghĩ cá nhân vào trong công việc. Trong quan niệm của đại đa số người Nhật, sự thành công hay thất bại là chuyện chung của nhóm và những thành viên trong nhóm.
Người Nhật yêu và sống hòa hợp với thiên nhiên
Có lẽ bắt nguồn từ triết lý vạn vật hữu linh, người Nhật không xem mình là chủ nhân của thiên nhiên mà là một phần nhỏ bé của thiên nhiên. Họ tôn trọng và trân trọng sâu sắc vẻ đẹp của nó, nhưng cũng tồn tại sự sợ hãi khi chứng kiến cơn thịnh nộ thiên nhiên mang lại. Người Nhật sống hòa hợp với thiên nhiên, thể hiện rõ nhất qua:
- Ẩm thực theo mùa: Nhật Bản có 4 mùa rõ rệt. Do đó, người Nhật chú trọng sử dụng nguyên liệu thực phẩm theo từng mùa. Họ cho rằng nguyên liệu sinh trưởng đúng mùa sẽ tích lũy được hương vị hảo hạng và hàm lượng dinh dưỡng cao nhất. Ẩm thực theo mùa, nấu những gì đang vào mùa là một cách rất tốt để giúp mọi người nhận thức được mùa nào trong năm, có gì phát triển trong thời gian này.
- Hoạt động du lịch gắn liền thiên nhiên: Ở Nhật có hai mùa du lịch đắm mình vào thiên nhiên nổi tiếng nhất là O-Hanami (お花見) - ngắm hoa anh đào vào mùa xuân; và Momijigari (紅葉狩り) - ngắm lá đỏ vào mùa thu.
- Đưa thiên nhiên vào không gian sống: Nhà ở Nhật Bản cũng rất chú trọng đến bốn mùa, kiến trúc các căn nhà được thiết kế hòa hợp với sự thay đổi của thời tiết các mùa trong năm. Mục tiêu truyền thống của nhiều ngôi nhà là giữ cho nhà cửa mát mẻ hơn trong những tháng hè nóng bức, và chỉ sưởi ấm một vài phòng hoặc ngồi dưới bàn sưởi Kotatsu…
Trong đó phải nói đến, “engawa - 縁側” - hiên nhà gỗ, một kiến trúc độc đáo tương tự như kiến trúc ban công của phương Tây. Engawa gồm những tấm ván gỗ dài được gắn vào phần rìa của ngôi nhà, được sử dụng như một lối ra vào hay một hành lang. Engawa che chắn ánh nắng gắt hắt trực tiếp vào nhà trong những ngày hè và hấp thụ ánh nắng ngày đông để ngôi nhà trở nên ấm áp hơn.
- Satoyama (里山): là vùng giáp ranh, chuyển tiếp giữa chân núi và vùng đồng bằng canh tác, nơi con người chung sống hài hòa với thiên nhiên. Satoyama không phải rừng núi hoang sơ, cũng không phải đô thị hiện đại, Satoyama hình thành từ sự tác động tích cực của con người vào thiên nhiên, theo hình thức vừa khai thác vừa bảo tồn.
Mặt trái và những áp lực trong xã hội Nhật Bản
Bên cạnh những tác động tích cực của sự kỷ luật, tâm lý tinh tế ngại làm phiền người khác, tinh thần chăm chỉ cống hiến hết mình… những áp lực, nhãn dán và kỳ vọng xã hội đè nặng lên vai mỗi người Nhật.
Bởi vì tinh thần đội nhóm, bởi vì luôn đặt lợi ích tập thể lên hàng đầu, người Nhật mang theo nỗi sợ bị khác biệt so với đám đông, gồng mình để khớp với tiêu chuẩn và kỳ vọng xã hội. Chính vì điều này, rất nhiều người đã rơi vào trạng thái căng thẳng, dẫn đến những hệ lụy nghiêm trọng về sức khỏe tinh thần.
Ngoài ra, vì luôn hạn chế làm phiền người khác, người Nhật phân tách giữa cảm xúc thật với những gì cho xã hội trông thấy. Họ thường che giấu suy nghĩ và cảm xúc thật của mình, kể cả trong công việc, những điểm chưa hài lòng cũng sẽ không được truyền tải một cách thẳng thắn và trực tiếp. Điều này gây không ít khó khăn cho người nước ngoài, thậm chí là bản thân người Nhật khi phải cố gắng hiểu được suy nghĩ thật sự của người nói.
Tình trạng Hikikomori - 引き籠り: sống tách biệt, trốn tránh xã hội âm thầm diễn ra trong xã hội Nhật Bản từ cuối thế kỷ 20 đến tận giờ. Tình trạng này cũng là hệ quả của những trải nghiệm thất vọng trong cuộc sống như áp lực học hành thi cử, bạo lực học đường, vấp ngã trên đường đời…
Những phẩm chất, đặc điểm tính cách của người Nhật Bản phản ánh một nền văn hóa rất riêng, rất đậm nét Nhật Bản. Dù vậy, điều gì cũng có tính hai mặt của nó, đằng sau những yếu tố này cũng là những áp lực của riêng họ. Thông qua bài viết này, chúng ta có thể có một cái nhìn khái quát hơn cũng như hiểu hơn về người Nhật.
Đăng nhập tài khoản để bình luận