Gojippo hyappo: Chó chê mèo lắm lông

Trong cuộc sống, đôi khi chúng ta dễ so sánh mình với người khác để cảm thấy an tâm hơn. Như trong công việc, dù đi làm trễ nhưng ít ra vẫn sớm hơn người khác. Trong học tập, dù điểm thấp nhưng vẫn cao hơn bè bạn. Nhưng liệu sự hơn kém ấy có thực sự quan trọng? Liên quan đến câu hỏi này, hôm nay Kilala sẽ giới thiệu cho các bạn một thành ngữ là Gojippo hyappo (五十歩 百歩) nhé!

Ý nghĩa và nguồn gốc

五十歩 百歩 - Gojippo hyappo (NGŨ THẬP BỘ BÁCH BỘ) là một thành ngữ dùng để phê phán thói tự mãn, hay chê bai những người kém cỏi hơn mình dù bản thân không quá xuất chúng. Nó còn được dùng để chỉ những sự việc tưởng chừng khác nhau nhưng thật ra lại giống về bản chất.

Về Hán tự, có thể tách thành ngữ thành hai phần:

• 五十歩 (Gojippo - NGŨ THẬP BỘ): Năm mươi bước
• 百歩 (Hyappo - BÁCH BỘ): Một trăm bước

Khi ghép chúng lại, cả cụm có thể được tạm dịch là “Năm mươi bước, một trăm bước”. Để hiểu lý do vì sao nó mang ý nghĩa như hiện tại, ta cần phải quay về thời Chiến quốc của Trung Quốc để lắng nghe Vua Huệ của nước Ngụy, hay còn gọi là Lương Huệ Vương trò chuyện với Mạnh Tử - một triết gia Nho giáo nổi tiếng.

Cuộc trò chuyện bắt đầu với lời tâm tình của nhà vua, rằng vì sao bản thân ông đã nỗ lực cứu dân khỏi mùa hạn, làm chính trị nhân đức hơn các nước khác mà người ta vẫn không từ khắp nơi kéo về vùng này để an cư lập nghiệp.

Để giải đáp thắc mắc này của nhà vua, Mạnh Tử liền kể cho ông một câu chuyện: Trong một trận chiến, khi tiếng trống tiến quân vang lên, có kẻ vứt giáp, vứt vũ khí bỏ chạy. Trong đó, có kẻ chạy lùi trăm bước, có kẻ chạy lùi năm mươi bước rồi dừng lại. Lúc này, kẻ chạy năm mươi bước chê kẻ chạy trăm bước là nhát gan hơn mình.

Sau đó, Mạnh Tử hỏi nhà vua nghĩ thế nào về lời chê bai đó.

Nhà vua đáp: “Không thể nói như thế được. Kẻ kia chỉ là không chạy đến trăm bước thôi, chứ mấu chốt vẫn là kẻ bỏ chạy.”

Mạnh Tử lại trả lời: "Nếu nhà vua đã hiểu được lý lẽ đó thì chớ nên mong mỏi dân chúng nước ta đông đúc hơn các nước láng giềng nữa."

Như vậy, ý của Mạnh Tử là dù nhà vua đã cứu dân khỏi mùa hạn hay cai trị nhân đức hơn các nước khác, điều đó vẫn chưa đủ để mang lại thái bình thực sự. Tuy Lương Huệ Vương có thể tốt hơn một chút so với các nước láng giềng bạo ngược, nhưng suy cho cùng, cả hai vẫn có một điểm tương đồng đó là chưa thực sự lo cho dân được ấm no, hạnh phúc trọn vẹn.

Qua đó, Mạnh Tử đã ví hành động của Lương Huệ Vương như kẻ chạy năm mươi bước, còn các nước láng giềng là kẻ chạy một trăm bước.

Từ câu chuyện này, thành ngữ được sinh ra để phê phán thói tự mãn: Đừng vì thấy mình tốt hơn một kẻ tồi tệ mà trở nên kiêu ngạo, trong khi bản chất cả hai vẫn như nhau.

Cách sử dụng thành ngữ trong đời sống

A社の対応もB社の対応も五十歩百歩で、どちらにも改善の余地がある。

A sha no taiou mo B sha no taiou mo gojippo hyappo de, dochira ni mo kaizen no yochi ga aru.