Học người Nhật phủ “màn xanh” hạ nhiệt giữa mùa nắng nóng

Vừa không tiêu tốn điện năng lại vừa làm mát không gian sống, những tấm “màn xanh” phủ đầy các loài cây dây leo như khổ qua, bìm bìm hay mướp đang dần trở thành xu hướng sống xanh tại các đô thị Nhật Bản. 

Ý tưởng này bắt đầu từ dự án cộng đồng của một trường tiểu học ở quận Itabashi, Tokyo vào năm 2003. Nhà trường đã cho học sinh tham gia trồng dây leo để giảm nóng cho lớp học như một hoạt động giáo dục môi trường và từ đó, mô hình “màn xanh” này nhanh chóng lan rộng khắp Nhật Bản. Đến năm 2007, tổ chức phi lợi nhuận Midori no Kaaten Oendan được thành lập để hỗ trợ thúc đẩy phong trào trên phạm vi cả nước. 

Ngày nay, khi các đợt nắng nóng cực đoan ngày càng gia tăng tại Nhật, những tấm “màn xanh” này cũng bắt đầu xuất hiện ngày càng nhiều hơn tại các địa phương, trường học và hộ gia đình như một giải pháp chống nóng cho không gian. 

Cơ chế làm mát không khí của những tấm màn thực vật 

Khác với các loại màn che nắng thông thường, những tấm “màn xanh” không chỉ che chắn ánh nắng mà còn giúp giảm nhiệt độ xung quanh nhờ vào cơ chế tự nhiên của thực vật. 

Theo nghiên cứu của Tổ chức Kyoto Center for Climate Actions, nếu tán lá phát triển tốt và phủ dày đặc, tấm “màn xanh” có thể cản hơn 80% bức xạ nhiệt từ ánh nắng mặt trời, giúp giảm đáng kể nhiệt lượng truyền vào trong nhà. 

Không chỉ vậy, bóng râm từ tán cây còn che phủ tường, cửa sổ, ban công và nền đất xung quanh, hạn chế hiện tượng các bề mặt bê tông hấp thụ rồi tỏa nhiệt ngược trở lại không gian trong phòng.

Quan trọng hơn cả là quá trình thoát hơi nước của cây. Cây liên tục hút nước từ rễ và giải phóng hơi nước qua mặt dưới của lá. Khi nước bốc hơi khỏi bề mặt lá, nhiệt lượng từ không khí xung quanh bị hấp thụ để chuyển nước từ thể lỏng sang thể khí, nhờ đó mà bầu không khí xung quanh cũng được làm mát hơn.

Theo thử nghiệm của một công ty bất động sản tại Tokyo, vào một buổi trưa nắng mùa hè, nhiệt độ bề mặt trên ban công của một ngôi nhà sau khi tiếp xúc với ánh nắng trực tiếp đã vượt ngưỡng 50°C. Nhưng ở khu vực được che phủ “màn xanh”, nhiệt độ chỉ dao động ở mức 32-38°C.

Tác động tích cực đến môi trường

Bên cạnh việc làm mát cho không gian sống, giá trị lớn nhất của những tấm “màn xanh” này là giúp con người giảm phụ thuộc vào máy lạnh và ngăn hiện tượng đảo nhiệt đô thị.

Mùa hè là thời điểm các khu đô thị tiêu thụ nhiều điện năng nhất, chủ yếu do sử dụng máy lạnh, nên các nhà máy điện phải vận hành ở công suất tối đa. Khi mọi người giảm phụ thuộc vào máy lạnh đồng nghĩa với việc góp phần cắt giảm lượng khí CO₂ phát thải từ các nhà máy điện. Đây là lý do nhiều địa phương tại Nhật xem “màn xanh” như một giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu ngay từ quy mô hộ gia đình. 

Ở phạm vi đô thị, việc tăng diện tích cây xanh trên mặt đứng công trình còn góp phần giảm hiệu ứng đảo nhiệt đô thị (Urban Heat Island). Đây là hiện tượng các thành phố có nhiệt độ cao hơn khu vực ngoại ô do sự tích tụ nhiệt lượng từ bê tông, nhựa đường và hoạt động phát thải nhiệt của con người. Cùng với việc hạn chế bức xạ nhiệt lên các bề mặt của công trình, quá trình thoát hơi nước của cây cũng giúp làm dịu nhiệt độ môi trường xung quanh.

Còn xét về hiệu quả kinh tế, thời gian sử dụng máy lạnh giảm giúp tiết kiệm điện năng và do đó giảm chi phí tiền điện đáng kể cho các cơ sở và hộ gia đình.