Omura Satoshi - chủ nhân Nobel và loại “thần dược” cứu sống hàng trăm triệu người

Từ một mẩu đất nhỏ xíu, Giáo sư Omura Satoshi đã mở ra một bước ngoặt lớn cho y học hiện đại khi tạo ra một loại thuốc có thể xóa sổ các căn bệnh giun chỉ gây mù lòa. Loại thuốc đó là Ivermectin, chuyên điều trị bệnh do các loài ký sinh trùng đặc hữu ở vùng nhiệt đới. 

Vì vậy, Omura tiếp tục theo học ngành Hóa học tại Đại học Yamanashi. Sau khi tốt nghiệp, ông làm giáo viên vật lý và hóa học tại một trường trung học ở Tokyo. Những năm gắn bó với giảng đường đã thôi thúc ông quay lại con đường học thuật, ông quyết định học lên cao học tại Đại học Khoa học Tokyo. 

Tại đây, ông bộc lộ niềm say mê với các thí nghiệm hóa hữu cơ và bắt đầu nghiên cứu chuyên sâu về hóa học và vi sinh vật. Đây là khởi đầu cho một hành trình khoa học kéo dài nhiều thập kỷ, tìm ra loại thuốc cứu chữa cho hơn 300 triệu người thoát khỏi căn bệnh ký sinh gây mù lòa. Đó chính là căn bệnh “mù sông” hay còn gọi là bệnh giun chỉ - từng hoành hành tại châu Phi và nhiều khu vực nhiệt đới. 

Phát hiện mang tính bước ngoặt từ một mẩu đất

Sau một thời gian dài học tập và nghiên cứu, giảng dạy ở nước ngoài, năm 1973, Omura Satoshi trở về nước và đảm nhiệm chức Giám đốc Viện Nghiên cứu Kháng sinh Kitasato. Nhóm nghiên cứu của ông được giao nhiệm vụ mang về một thìa đất trong mỗi chuyến đi công tác. Theo đó, mỗi gam đất chứa hơn 100 triệu vi sinh vật và có thể một trong số đó sẽ tạo ra các loại thuốc mới. 

Đến năm 1974, trong một mẩu đất thu thập được ở thành phố Ito, tỉnh Shizuoka, Giáo sư Omura đã phát hiện một chủng vi khuẩn actinomycete mới và đã gửi nó đến Tập đoàn Dược phẩm Merck, Hoa Kỳ. Khi dung dịch nuôi cấy chủng vi khuẩn này được dùng cho những con chuột bị nhiễm giun tròn ký sinh, số lượng ký sinh trùng đã giảm đi đáng kể. Sau đó, ông đặt tên cho chủng vi khuẩn này là Streptomyces avermitilis, còn hợp chất được gọi là Avermectin. Loại thuốc Avermectin này chủ yếu được dùng để trị bệnh giun sán gây hại cho đường ruột của gia súc như bò và ngựa, mang lại hiệu quả tiêu diệt ký sinh trùng gần như 100%. 

Ivermectin - loại thuốc thay đổi cuộc sống hàng trăm triệu người

Từ thành quả nghiên cứu trên, các nhà khoa học tiếp tục phát triển một loại hợp chất hiệu quả hơn mang tên Ivermectin, có độ an toàn cao và hiệu quả điều trị ký sinh trùng vượt trội hơn. Ivermectin ban đầu được sử dụng chủ yếu cho gia súc và vật nuôi. Nhưng sau đó, các nhà nghiên cứu phát hiện ra thuốc này cũng có hiệu quả ở người, đặc biệt trong việc điều trị căn bệnh “mù sông” (River Blindness). 

Bệnh “mù sông” là một loại bệnh nhiệt đới do nhiễm ký sinh từ loài giun chỉ Onchocerciasis. Loài giun chỉ này phát tán qua vết cắn của giống ruồi đen Simulium sống tại vùng sông nước miền nhiệt đới, chủ yếu ở châu Phi và một vài nước khác. Sau khi xâm nhập vào cơ thể, ấu trùng sẽ phát triển thành giun chỉ di chuyển dưới da, gây đau nhức cơ thể và có thể lây lan lên mắt, dẫn đến suy giảm thị lực và nặng hơn là mù lòa. 

Qua nhiều nghiên cứu, người ta nhận thấy hoạt chất Ivermectin có thể tiêu diệt ấu trùng giun chỉ và ức chế một phần hoạt động đối với ký sinh trùng nhưng chưa thể tiêu diệt hoàn toàn giun trưởng thành. Dù vậy, việc tiêu diệt giun trưởng thành đột ngột có thể gây sốc phản vệ cấp tính ở người nên đây vẫn là loại thuốc lý tưởng giúp kiểm soát bệnh hiệu quả và ngăn ngừa tiến triển các tổn thương do giun chỉ gây ra.