Sakichi Toyoda: "Vua của những nhà phát minh ở Nhật Bản"

Một lần, Sakichi trông thấy mẹ mình đang vất vả dệt vải trên khung cửi thủ công truyền thống, ông bỗng nảy ra ý tưởng tạo nên một khung cửi tự động dệt để nâng cao hiệu suất làm việc. 

Năm 1890, ông đến Tokyo tham quan Triển lãm Công nghiệp Nhật Bản và được truyền cảm hứng bởi những loại máy móc mới trong nước lẫn nước ngoài. Bắt tay vào nghiên cứu, ông đã thành công chế tạo máy dệt bằng gỗ Toyoda trong cùng năm. Khung cửi này được cải tiến từ phiên bản máy dệt truyền thống, chỉ cần sử dụng một tay và bàn đạp chân để vận hành, giúp tăng năng suất dệt vải lên đến 40-50% so với các loại máy dệt thủ công trước đó.

Dù vậy, máy dệt gỗ Toyoda vẫn phải vận hành thủ công, Sakichi tiếp tục nghiên cứu một loại máy dệt có thể vận hành tự động. Đến năm 1894, ông thành công phát minh ra máy quấn sợi Toyoda. Máy của Sakichi giúp nâng cao đáng kể hiệu suất quấn sợi nên bán rất đắt hàng, mang lại cho công ty của ông nguồn tài chính ổn định để nghiên cứu phát triển các thiết bị mới.

Chỉ hai năm sau đó, ông tạo ra chiếc máy dệt tự động đầu tiên của Nhật Bản, hoạt động bằng động cơ hơi nước và có cơ chế tự động dừng khi hết sợi ngang. Thiết bị này có giá thành tương đối thấp nhưng giúp tăng đáng kể năng suất và chất lượng vải dệt.  

Đây cũng là lúc ông phát minh ra công nghệ Jidoka - cơ chế tự động ngừng dệt nếu có bất kỳ lỗi nào xảy ra. Cùng với triết lý Kaizen - không ngừng cải tiến, công nghệ Jidoka trở thành một trong những cốt lõi trong phương thức sản xuất của Toyota (TPS - Toyota Production System) đến tận ngày nay - sử dụng các loại máy có khả năng ngừng hoạt động khi phát hiện dấu hiệu bất thường. 

“Cải tiến, cải tiến không ngừng” 

Những thiết bị tân tiến của Sakichi nhanh chóng thu hút sự chú ý của các doanh nghiệp dệt may. Trong đó có Tohachi Ishikawa - người đã đề nghị hợp tác với Sakichi để thành lập công ty dệt Okkawa Mempu tại tỉnh Aichi, chuyên sản xuất vải bông chất lượng cao. Sau đó, nhiều doanh nghiệp, trong đó có Mitsui Bussan (tiền thân của tập đoàn Mitsui ngày nay), cũng tham gia vào việc sản xuất máy dệt của ông.

Không ngừng cải tiến sản phẩm, năm 1903, Sakichi phát minh ra cơ chế thay thoi sợi tự động, giúp máy dệt tự động bổ sung cuộn sợi ngang khi hoạt động, giảm thiểu thời gian thay sợi và nâng cao hiệu suất đáng kể. 

Những năm tiếp theo, Sakichi luôn tích cực đi khảo sát nghiên cứu ngành dệt tại Hoa Kỳ, Trung Quốc và Châu Âu và không ngừng cải tiến các mẫu máy dệt tự động, nổi bật nhất trong số đó là máy dệt chuyển động tròn. 

Sau nhiều năm nghiên cứu, năm 1924, ông hoàn thành máy dệt tự động Toyoda Type G. Đây được xem là đỉnh cao trong sự nghiệp phát minh của Sakichi Toyoda và được đánh giá là chiếc máy dệt tự động tốt nhất thế giới vào thời điểm đó. Máy dệt Type G được trang bị nhiều cơ chế tự động như thay suốt sợi, tự động dừng khi đứt sợi ngang hoặc sợi dọc, giúp tăng năng suất và nâng cao chất lượng vải vượt trội. 

Công ty Dệt may Toyoda ra đời 

Sau thành công của phát minh này, năm 1926, công ty Toyoda Automatic Loom Works ra đời. Đây cũng chính là tiền thân của Tập đoàn Công nghiệp Toyota ngày nay. Trong điều lệ thành lập công ty nhấn mạnh, ngoài việc sản xuất kinh doanh máy móc kéo sợi và dệt, mục tiêu quan trọng của công ty là “theo đuổi nghiên cứu và các phát minh liên quan” nhằm kế thừa triết lý và tầm nhìn của Sakichi Toyoda. 

Máy dệt tự động Toyoda Type G sau đó cũng nhanh chóng nổi tiếng trên toàn thế giới. Một kỹ sư của Platt Brothers & Co. - hãng sản xuất máy dệt hàng đầu thế giới từ Anh Quốc lúc bấy giờ đã gọi thiết bị này là “chiếc máy dệt kỳ diệu”. Sau đó, hãng Platt Brothers & Co. đã thương lượng và được công ty Toyoda nhượng quyền sản xuất, kinh doanh máy dệt này tại nhiều quốc gia trên thế giới. Đây là một cột mốc đáng chú ý trong lịch sử công nghệ của Nhật Bản khi một phát minh của người Nhật được công nhận rộng rãi trên toàn cầu.

Năm 1929, Sakichi Toyoda bán lại bằng sáng chế của máy dệt Type G cho công ty Platt Brothers & Co., Ltd. tại Manchester, Anh Quốc với giá 1 triệu yên. Ông sử dụng khoản tiền này để đầu tư vào việc phát triển công xưởng sản xuất ô tô của con trai - Kiichiro Toyoda, đặt nền móng cho sự ra đời của một “đế chế” công nghiệp ô tô Toyota tại Nhật. 

Vào năm 1985, nhân kỷ niệm 100 năm ngày thành lập hệ thống quyền sở hữu công nghiệp của Nhật Bản, Cục Sở hữu Trí tuệ đã bầu chọn Sakichi Toyoda là một trong 10 nhà phát minh vĩ đại có đóng góp quan trọng cho sự phát triển nền công nghiệp của Nhật Bản. 

Mời bạn khám phá chân dung những nhà phát minh vĩ đại khác của Nhật Bản trong chuyên đề tháng 3 này. 

kilala.vn