Honseki: Vì sao người Nhật có thể đăng ký “địa chỉ hộ tịch” tại Hoàng cung?

Trong hệ thống hộ tịch của Nhật Bản có một điểm khá đặc biệt: người Nhật có thể lựa chọn một địa điểm khác với nơi mình sinh sống làm Honseki, và nơi đó thậm chí có thể là Hoàng cung!

Honseki là gì?

Honseki (本籍 – BẢN TỊCH) là địa điểm được ghi trong Koseki (戸籍 – HỘ TỊCH) của một người. Koseki là hệ thống đăng ký chính thức các thông tin về nhân thân và quan hệ gia đình của công dân Nhật Bản, bao gồm những sự kiện quan trọng như khai sinh, kết hôn, ly hôn, nhận con nuôi và qua đời.

Nói một cách đơn giản, Honseki là địa điểm được đăng ký trong Koseki, chứ không phải nơi một người đang sinh sống.

Trong thực tế, Honseki và Honsekichi (本籍地 – BẢN TỊCH ĐỊA) thường được sử dụng với ý nghĩa gần như tương đương. Tuy nhiên, về cách dùng, 本籍 thường chỉ địa điểm cụ thể được ghi trong Koseki, còn 本籍地 được dùng để chỉ nơi đặt Honseki.

Một điểm đáng chú ý là Honseki không nhất thiết phải trùng với nơi sinh hoặc nơi cư trú. Về nguyên tắc, người Nhật có thể lựa chọn một địa điểm khác làm Honseki nếu địa điểm đó đáp ứng các quy định về địa chỉ. Đây cũng chính là lý do những địa danh nổi tiếng như Hoàng cung, Lâu đài Osaka hay sân vận động Koshien có thể trở thành Honseki của những người không hề sinh sống tại đó.

Honseki khác gì với địa chỉ cư trú?

Honseki không đồng nghĩa với nơi một người đang sống. Tại Nhật Bản, địa chỉ cư trú thực tế được gọi là Jusho (住所) và được quản lý thông qua Juminhyo (住民票) – giấy chứng nhận thông tin cư trú. Khi chuyển nhà, người dân phải thực hiện thủ tục thay đổi địa chỉ cư trú.

Trong khi đó, Honseki gắn với Koseki và không tự động thay đổi khi một người chuyển nhà. Người dân có thể giữ nguyên Honseki hoặc chủ động chuyển sang một địa điểm khác thông qua thủ tục Tenseki (転籍).

Vì vậy, một người hoàn toàn có thể sống ở Tokyo nhưng có Honseki tại Osaka, Kyoto hoặc một địa phương khác.

Honseki cũng không phải là “quê quán” hay nơi một người được sinh ra. Đây đơn thuần là địa điểm được lựa chọn để đăng ký Koseki.

Khi Hoàng cung trở thành Honseki

Một trong những điểm thú vị của Honseki là người Nhật không bắt buộc phải chọn nơi mình đang sống làm Honseki. Khi lập Koseki mới, chẳng hạn sau khi kết hôn, họ có thể lựa chọn một địa điểm khác theo quy định.

ảnh - metropolisjapan — Ảnh: metropolisjapan

Điều này đã tạo nên một hiện tượng khá thú vị: nhiều người chọn đăng ký Honseki tại những địa danh đặc biệt, nổi tiếng hoặc có ý nghĩa riêng.

Theo Mynavi Wedding, một số địa điểm từng được nhiều người lựa chọn làm Honseki gồm:

Hoàng cung (皇居): khoảng 3.000 người, tại địa chỉ Chiyoda 1, Chiyoda-ku, Tokyo. Đây là trường hợp nổi tiếng nhất và thường được nhắc đến khi nói về Honseki.
Lâu đài Osaka (大阪城): khoảng 800 người, tại Osaka Castle 1, Chuo-ku, Osaka.
Sân vận động Hanshin Koshien (阪神甲子園球場): 699 người, tại Koshien-cho 1, Nishinomiya, Hyogo.
Tháp Tokyo, Tokyo Disneyland và một số địa danh nổi tiếng khác cũng được lựa chọn làm Honseki.

Lưu ý: Các con số trên được thống kê tại những thời điểm khác nhau và không nên được xem là bảng xếp hạng hiện tại.

Gánh nặng của các cơ quan hành chính

Việc lựa chọn những địa điểm nổi tiếng làm Honseki không phải là bất hợp pháp. Tuy nhiên, tại những địa phương có nhiều địa danh được lựa chọn làm Honseki, số người có quan hệ hộ tịch với địa phương đó có thể lớn hơn rất nhiều so với dân số thực tế.

Chiyoda là một ví dụ điển hình. Vào cuối năm tài khóa 2023, có 213.421 người có Honseki tại Chiyoda, trong khi dân số đăng ký cư trú tại quận vào ngày 1/1/2023 chỉ là 67.911 người. Sự chênh lệch này cho thấy số lượng người có quan hệ hộ tịch với một địa phương không nhất thiết phản ánh số người đang thực sự sinh sống tại đó.

Cũng theo Yomiuri TV, chính quyền quận Chiyoda thường xuyên nhận được các cuộc gọi từ những người muốn đăng ký Hoàng cung làm Honseki để xác nhận địa chỉ chính xác trước khi nộp giấy đăng ký kết hôn. Đặc biệt vào những thời điểm có nhiều cặp đôi đăng ký kết hôn, các cuộc gọi liên quan đến địa chỉ của Hoàng cung có thể xuất hiện liên tục.

Điều này tạo ra một cảnh tượng khá đặc biệt: cơ quan hành chính của một quận phải nhiều lần xác nhận rằng địa chỉ Hoàng cung có thể được sử dụng làm Honseki.

Xu hướng ngày càng gia tăng

Trong những năm gần đây, việc xin giấy tờ hộ tịch đã trở nên thuận tiện hơn. Trước đây, việc đặt Honseki ở xa nơi cư trú có thể gây bất tiện khi người dân cần xin bản sao hộ tịch hoặc các giấy tờ liên quan khác. Về nguyên tắc, người dân phải liên hệ với cơ quan hành chính nơi Koseki của mình được quản lý, nên nếu Honseki nằm ở một địa phương khác, việc xin giấy tờ có thể phải thực hiện từ xa.

Tuy nhiên từ ngày 01/03/2024, chế độ cấp giấy tờ hộ tịch liên thông trên toàn quốc cho phép người dân yêu cầu một số loại giấy tờ Koseki tại cơ quan hành chính của địa phương khác với nơi đặt Honseki. Nói cách khác, bạn có thể đặt Honseki tại Lâu đài Osaka nhưng vẫn đến tòa thị chính gần nhà để xin giấy tờ.

Và có lẽ chính điều này càng thúc đẩy xu hướng chọn những địa danh “khác thường” để làm Honseki.

kilala.vn