Nghệ nhân Lý Thanh Phương: Người làm hoa “nở” từ vải lụa Nhật Bản

Chỉ từ những mảnh vải vuông nhỏ xíu, qua bàn tay khéo léo của nghệ nhân Lý Thanh Phương, những cánh hoa tròn mềm mại, những chiếc lá nhỏ nhắn, cánh hồ điệp hay cả một vườn hoa dần “nở rộ” trên những chiếc trâm cài tóc kanzashi cầu kỳ. Kỹ thuật tạo hình tinh xảo đó được gọi là Tsumami-zaiku - nghệ thuật làm hoa từ vải lụa truyền thống Nhật Bản.

Tsumami-zaiku là gì?

Tsumami-zaiku (つまみ細工) là nghệ thuật làm hoa vải Tsumami truyền thống của Nhật. Trong đó những mảnh vải vuông nhỏ xíu được gấp và xếp lại thành từng cánh hoa riêng biệt, rồi ghép nhiều cánh lại thành một bông hoa hoàn chỉnh. Tên gọi Tsumami-zaiku cũng bắt nguồn từ “tsumamu” (つまむ) - chỉ động tác “gấp”, “kẹp” hoặc “véo nhẹ” những mảnh vải khi làm hoa.

Nghệ thuật này được cho là phát triển từ thời Edo (1603-1868). Khi đó, người Nhật sử dụng những mảnh vải kimono thừa, gấp lại để tạo hình các loài hoa, chim hay hồ điệp, rồi trang trí lên các hộp, rương đựng đồ hay làm trang sức cài tóc như trâm kanzashi và lược cài.

Đặc biệt, những chiếc trâm kanzashi làm bằng hoa vải rất được các Geiko và Maiko (Geiko học việc) ở Kyoto yêu thích. Khi đến thăm các khu phố cổ nơi đây, bạn có thể bắt gặp các Maiko đang đi dạo trong bộ kimono, tóc cài chiếc trâm hoa vải đặc trưng theo mùa như hoa anh đào, hoa mận, hoa cúc, hoa tử đằng hay lá phong,...

Và để tìm hiểu sâu hơn câu chuyện về những đóa hoa vải này, Kilala đã có dịp trò chuyện cùng nghệ nhân Lý Thanh Phương - người đã dành hơn 10 năm học tập và theo đuổi nghệ thuật làm hoa vải Tsumamizaiku tại xứ Phù Tang.

Q: Chào chị Lý Thanh Phương! Đầu tiên, mời chị giới thiệu đôi điều về bản thân đến với các độc giả của Kilala được không ạ?

A: Xin chào độc giả của Kilala! Tôi là Lý Thanh Phương, hiện đang là nghệ nhân Tsumami-zaiku tại chi nhánh Việt Nam của công ty Tsumami Ichirindo Nhật Bản. Đây là một cửa hàng chuyên làm hoa vải Tsumami được thành lập vào năm 2018 bởi cố nghệ nhân Masayuki Takahashi.

Tôi rất vui khi có dịp được chia sẻ về bản thân cũng như về vẻ đẹp của nghệ thuật làm hoa vải truyền thống này của Nhật.

Q: Cơ duyên nào mà chị biết đến nghệ thuật làm hoa vải truyền thống Tsumami-zaiku?

A: Tính đến nay, tôi đã có gần 12 năm được làm việc với hoa vải Tsumami tại Ichirindo Nhật Bản. Đó là vào khoảng năm 2014, tôi đi du học ở Nhật Bản và làm thêm tại một cửa hàng chuyên bán đồ thủ công tên Tsumami-do ở khu Asakusa-bashi, Tokyo.

Khoảng năm 2018, khi tôi quay lại Nhật Bản, cố nghệ nhân Masayuki Takahashi quyết định thành lập cửa hàng Tsumami Ichirindo với mục tiêu “đưa nghệ thuật Tsumami-zaiku trở nên gần gũi và quen thuộc với mọi người hơn nữa”.

Vì vậy, ông Masayuki đã tìm đến nghệ nhân Tomura Kinuyo - người giữ vai trò là “Người bảo tồn Di sản văn hóa vô hình của Quận Arakawa” qua hai thế hệ. Sau đó, bà Tomura đã dạy cho chúng tôi các kỹ thuật làm hoa vải Tsumami cùng trâm cài kanzashi truyền thống và chính tông của Edo.

Sau khi học xong, tôi bắt đầu làm trâm cài kanzashi hoa vải tại Tsumami Ichirindo. Các sản phẩm của tôi đã được bày bán tại các cửa hàng nổi tiếng như Mitsukoshi Isetan. Trong đó, mẫu trâm cài hoa cúc Dan Kiku của tôi rất được khách hàng yêu thích.

Q: Điều gì ở bộ môn nghệ thuật này đã khiến chị quyết định theo đuổi và gắn bó với nó đến tận bây giờ?

A: Ngay từ khoảnh khắc đầu tiên cầm trên tay sản phẩm Tsumami-zaiku, tôi đã vô cùng ấn tượng trước vẻ đẹp tinh xảo của chúng. Thật khó tin rằng chỉ từ những mảnh vải vuông nhỏ bé mà người ta có thể tạo nên những bông hoa sống động và đầy sức sống đến như vậy.

Khi đó, tôi cảm nhận được không chỉ vẻ đẹp của sản phẩm mà còn là sự tỉ mỉ, tâm huyết và tinh thần gìn giữ nghề thủ công truyền thống của người Nhật. Chính cảm xúc ấy đã khiến tôi muốn tìm hiểu sâu hơn, kiên trì học hỏi và gắn bó với nghệ thuật Tsumami-zaiku cho đến hôm nay.

Bên cạnh đó, tôi còn được truyền cảm hứng bởi người thầy là cố nghệ nhân Masayuki Takahashi. Trong thời gian học tập và làm việc tại Ichirindo, điều tôi học được nhiều nhất từ thầy không chỉ là kỹ thuật Tsumami-zaiku, mà còn là sự tận tâm, kiên nhẫn và tinh thần luôn đặt cả tâm huyết vào từng tác phẩm. Niềm đam mê và mong muốn gìn giữ nghề truyền thống của thầy là nguồn cảm hứng để tôi tiếp tục lan tỏa giá trị của Tsumami-zaiku đến nhiều người hơn.

Q: Hiện nay, theo quan sát của chị, môn nghệ thuật Tsumami-zaiku này có đang được quan tâm và thực hành nhiều tại Việt Nam không?

A: Trong suốt thời gian thực hiện các hoạt động lan tỏa nghệ thuật Tsumami-zaiku tại Việt Nam, tôi nhận thấy nghệ thuật này đang dần được nhiều người Việt quan tâm hơn. Có lẽ, chính vẻ đẹp tinh tế của những bông hoa vải Tsumami, cùng niềm vui và sự thư giãn khi tự tay tạo nên những tác phẩm thủ công là điều đã thu hút họ.

Q: Trong suốt quá trình đồng hành cùng Ichirindo tại Việt Nam, có những dấu mốc, kỷ niệm hay sự kiện nào mà chị nhớ nhất?

A: Có rất nhiều kỷ niệm đẹp trong suốt thời gian tôi làm việc cùng Ichirindo tại Việt Nam. Nhưng điều khiến tôi nhớ nhất là sự kiện đầu tiên của Ichirindo tại Viện bảo tàng áo dài Nguyễn Huệ cùng nhà thiết kế Sỹ Hoàng và Hội Văn hóa Việt Nhật.