Tomoko Sawada – Người nghệ sĩ với hàng trăm khuôn mặt

Một dự án kéo dài suốt nhiều năm, với hàng trăm diện mạo khác nhau được tạo ra từ cùng một người, đã mở ra những góc nhìn sâu sắc về ngoại hình, bản sắc và cách con người nhìn nhận lẫn nhau.

Dự án ID 400 (1998–2001) gồm hàng trăm bức chân dung được chụp theo phong cách ảnh thẻ (ID), ghi lại những gương mặt phụ nữ tưởng chừng hoàn toàn khác biệt nhưng thực chất đều là một người duy nhất – nghệ sĩ Tomoko Sawada.

Được thực hiện trong suốt bốn năm, từ năm 1998 đến năm 2001, dự án là quá trình Sawada liên tục biến đổi diện mạo của chính mình. Mỗi lần xuất hiện trước ống kính, bà lại trang điểm, làm tóc, lựa chọn trang phục và thể hiện biểu cảm như một con người khác, đại diện cho những hoàn cảnh sống và nghề nghiệp khác nhau. Thậm chí, bà còn thay đổi cân nặng trong quá trình thực hiện dự án để tạo nên sự đa dạng cho các nhân dạng.

Thay vì sử dụng máy ảnh chuyên nghiệp, Sawada lựa chọn những buồng chụp ảnh tự động làm studio của mình. Đây là những không gian nhỏ gọn, quen thuộc tại Nhật Bản, thường xuất hiện dọc vỉa hè hoặc trong các nhà ga, nơi mọi người có thể dễ dàng chụp ảnh thẻ. Chính bối cảnh tưởng chừng bình thường ấy lại trở thành một phần quan trọng trong ý tưởng nghệ thuật của bà.

Thông qua những thay đổi tinh tế nhưng đầy ấn tượng về kiểu tóc, trang phục, tư thế và biểu cảm, Sawada hóa thân thành hàng loạt hình mẫu phụ nữ khác nhau, lúc là một cô gái theo phong cách gyaru nổi bật ở Harajuku, ngày hôm sau lại là nữ tu cầm cuốn Kinh Thánh.

Thoạt nhìn, dự án có thể khiến người xem nghĩ đây chỉ là một màn biến hóa ngoại hình. Tuy nhiên, khi quan sát kỹ từng bức ảnh, người ta có thể nhận ra chiều sâu trong cách Sawada đặt ra câu hỏi về bản sắc cá nhân. Đôi khi, chỉ một cái nghiến răng, một ánh mắt hay một cái nhíu mày cũng đủ làm thay đổi cách chúng ta nhìn nhận và đánh giá tính cách của một người.

Dự án nhanh chóng thu hút sự chú ý của giới nghệ thuật, giúp Sawada giành chiến thắng tại cuộc thi New Cosmos of Photography do Canon tổ chức. Sau đó, bà liên tục nhận được lời mời tham gia các sự kiện nghệ thuật quốc tế, trong đó có những buổi triển lãm tại Phòng trưng bày Zabriskie ở New York. Điều đáng chú ý là dù hàng trăm diện mạo trong ID 400 tạo nên cảm giác được sắp đặt hoàn hảo, quá trình sáng tạo của Sawada lại mang tính ngẫu hứng. Bà thường ứng biến ngay trong lúc hóa trang, không chuẩn bị trước kế hoạch hay bản phác thảo cụ thể cho từng nhân dạng.

schoolday — School Days (2004). Ảnh: tomokosawada

Không dừng lại ở ID 400, Sawada tiếp tục khai thác ý tưởng một gương mặt có thể mang nhiều nhân dạng trong những dự án khác. OMIAI (2001) tái hiện hình ảnh phụ nữ trong trang phục truyền thống Nhật Bản, gắn với bối cảnh mai mối; School Days (2004) khai thác hình thức ảnh kỷ yếu học đường; còn Recruit (2006) tập trung vào những bức ảnh thẻ của nhân viên văn phòng. Mỗi dự án là một cách tiếp cận khác nhau, qua đó nữ nghệ sĩ tiếp tục khám phá mối quan hệ giữa cá nhân, hình ảnh và những khuôn mẫu xã hội.

Kể từ triển lãm cá nhân đầu tiên vào năm 1997, Tomoko Sawada đã nhận được nhiều giải thưởng danh giá, trong đó có Giải thưởng Kimura Ihei lần thứ 29, một trong những giải thưởng quan trọng của Nhật Bản dành cho các nhiếp ảnh gia. Tác phẩm của bà được trưng bày tại nhiều nơi trên thế giới và góp mặt trong bộ sưu tập của các tổ chức nghệ thuật lớn như Maison Européenne de la Photographie ở Paris, Bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại (MoMA) tại New York, Bảo tàng Nghệ thuật Hạt Los Angeles (LACMA) và Bảo tàng Nghệ thuật Nhiếp ảnh Tokyo.

Gần đây, Sawada còn là một trong 30 nghệ sĩ được giới thiệu trong triển lãm I'm So Happy You Are Here: Japanese Women Photographers from the 1950s to Now, tôn vinh những đóng góp của các nữ nhiếp ảnh gia Nhật Bản từ thập niên 1950 đến nay.

kilala.vn

Nguồn: Tổng hợp