Canh tác cà phê ở Nhật: ít nhưng "chất"

Theo Hiệp hội cà phê Nhật Bản, nước này tiêu thụ cà phê đứng thứ tư thế giới. Dù gần như toàn bộ nguồn cung phụ thuộc vào nhập khẩu, người Nhật cũng canh tác cà phê ở một số vùng phía Nam như Okinawa và đang dần mở rộng về phía Bắc.

Lịch sử trồng cà phê tại Nhật Bản

Cà phê bắt đầu được trồng ở Nhật vào khoảng năm 1876 trên quần đảo Ogasawara (còn được gọi là quần đảo Bonin). Bấy giờ, Đô đốc Enomoto Takeaki là người đề xuất ý tưởng trồng cà phê trên đảo. Sau đó, 500 cây giống đã được vận chuyển từ Hà Lan đến đây để canh tác dưới sự quản lý của chính quyền Minh Trị.

Khoảng 6 năm sau, cây cà phê bắt đầu được trồng tại Okinawa – hòn đảo cực Nam Nhật Bản. Lúc đó kỹ thuật trồng trọt vẫn còn nhiều hạn chế nên sản lượng thu hoạch thấp và chất lượng chưa tốt.

Vào đầu những năm 1900, nhiều người Nhật di cư đến Brazil để tìm việc làm, phần lớn trong số này đã làm việc tại các trang trại cà phê. Nhiều nông dân đã tích lũy kiến thức, sau đó truyền lại kinh nghiệm cho người dân ở quê nhà. Do đó mà ngày nay, nhiều cây cà phê ở Okinawa có nguồn gốc di truyền từ các giống bản địa của Brazil khi xưa.

Đặc trưng của canh tác cà phê ở Nhật

Cà phê Nhật có nhiều khác biệt so với thế giới. Thứ nhất là quy mô canh tác nhỏ, mỗi trang trại chủ yếu chỉ trồng khoảng vài trăm cho đến vài ngàn cây. Các vùng canh tác chính chỉ tập trung ở khu vực phía Nam có khí hậu cận nhiệt đới như Okinawa, Kagoshima, Miyazaki và Ogasawara.

Nông dân tập trung vào canh tác tự nhiên và hữu cơ, trồng xen kẽ cà phê với các cây ăn quả khác. Họ tận dụng thổ nhưỡng độc đáo và phương pháp chăm sóc tỉ mỉ để tạo ra hương vị cà phê riêng biệt.

Ở khu vực nông trại trồng cà phê cũng thường cung cấp dịch vụ cho phép du khách trải nghiệm toàn bộ quy trình từ hái quả, xay xát, rang đến thưởng thức cà phê tại chỗ. Đây là ý tưởng kết hợp nông nghiệp với du lịch rất được ưa chuộng tại Nhật.

Okinawa – vùng trồng cà phê hàng đầu Nhật Bản

Okinawa là trung tâm trồng cà phê lớn nhất Nhật Bản, canh tác cà phê diễn ra chủ yếu ở phía Bắc đảo. Nổi bật là vùng Yanbaru, nằm ở 26 độ vĩ Bắc với đất đai màu mỡ, giàu dinh dưỡng, rất thích hợp cho cây cà phê sinh trưởng.

Người dân Okinawa trồng xen kẽ cây cà phê với các cây bản địa như cam shikuwasa, chuối hoặc chùm ngây để chắn gió và tạo bóng mát. Cây được trồng ở độ cao thấp, thường từ 150 đến 500 mét so với mực nước biển. Các trang trại ở đây nói không với thuốc trừ sâu và tập trung vào phương pháp trồng trọt hữu cơ.

Theo ông Takuyuki Matayoshi - chủ trang trại Matayoshi ở Yanbaru cho biết, quả cà phê thường được thu hoạch từ tháng 10 đến tháng 4. Sau khi thu hoạch, mỗi trang trại thường chế biến cà phê ngay tại chỗ.

masayoshi — Hạt cà phê được thu hoạch, sơ chế và rang tại Matayoshi. Ảnh: stripes.com

Cà phê Okinawa có chất lượng tốt. Được trồng ở độ cao thấp nên hạt mềm, khi pha có hương vị của trà đen, chua thanh, ngọt hậu và thơm nồng. Giá bán của chúng có thể lên đến khoảng 4.300 yên (gần 700 nghìn đồng) cho 100g.

Tuy nhiên canh tác cà phê tại đây có nhiều rủi ro mất mùa bởi vùng này thường xuyên có bão, khí hậu cũng khắc nghiệt khi mùa hè nóng còn mùa đông có những cơn gió bắc mạnh và nhiệt độ xuống dưới 10 độ C.

Vùng Okinawa có khoảng 30 trang trại trồng cà phê, trong đó một số địa điểm tiêu biểu là:

Ada Farm

Đây là trang trại cà phê đặc sản cao cấp (Q-Grade) đầu tiên được chứng nhận tại Nhật Bản, nằm sâu trong rừng ở làng Kunigami, vùng Yanbaru. Trang trại do hai vợ chồng Yasujiro và Yuko Tokuda làm chủ. Họ trồng cà phê giống Arabica hảo hạng, kết hợp bảo vệ thiên nhiên và hệ sinh thái đa dạng với chủ đề hoạt động là "Hãy vun trồng tương lai!".

Nakayama Coffee Garden

Đây là một nông trại và quán cà phê tuyệt đẹp nằm ở làng Nago, Yanbaru. Họ trồng xen kẽ cà phê và thảo mộc, tận dụng các thung lũng, sườn dốc và trồng rừng chắn gió để bảo vệ cây. Đến đây du khách sẽ được cảm nhận bầu không khí trong lành của núi non, trải nghiệm hái cà phê và thu hoạch thảo mộc, thưởng thức cà phê giữa núi non thanh bình.

Matayoshi Coffee Farm

Địa điểm này tọa lạc tại làng Higashi, cũng thuộc Yanbaru. Trang trại trồng khoảng 1.000 cây cà phê với quy trình khép kín “từ hạt đến ly”. Du khách có thể trải nghiệm tự tay hái quả, bóc vỏ, sấy khô, rang và thưởng thức cà phê với giá 4.000 yên (650 nghìn đồng). Ngoài ra quán cà phê còn có bánh mì lên men tự nhiên, cung cấp dịch vụ cắm trại, lái xe địa hình buggy và trò chơi đu dây mạo hiểm zipline.

Hiro Coffee Farm

Đây là một quán cà phê nhỏ kết hợp nông trại trồng cà phê độc đáo, nằm ở làng Higashi, Yanbaru. Khu vực nông trại của quán được điều hành bởi một nông dân có kinh nghiệm trồng cà phê Kona tại Hawaii, đã mang kỹ thuật này về áp dụng tại Okinawa. Tại quán cà phê, khách sẽ được thưởng thức hạt địa phương kết hợp với các loại hạt nhập khẩu từ Brazil, ngoài ra còn có thể đi tham quan khu vườn cà phê, hòa mình vào khung cảnh thôn quê.

Thử nghiệm trồng cà phê ở vùng lạnh

Canh tác cây cà phê thường đòi hỏi nhiệt độ trung bình khoảng 20°C, biến động nhiệt độ hằng ngày đáng kể và lượng mưa hàng năm khoảng 2.000mm. Các vùng sản xuất chính do đó tập trung ở các khu vực nhiệt đới gần xích đạo, được gọi là "vành đai cà phê", chủ yếu ở Trung và Nam Mỹ, châu Á.

Những năm gần đây, khi biến đổi khí hậu được dự báo sẽ khiến diện tích đất trồng cà phê Arabica giảm gần một nửa trên toàn cầu vào năm 2050, người Nhật đã nảy ra một sáng kiến. Đó là thử nghiệm trồng cà phê trong nhà kính hoặc khu vực lạnh để thích ứng với sự thay đổi của thời tiết.

Các mô hình thử nghiệm này chủ yếu tập trung ở vùng đảo Hokkaido và vùng Tohoku ở phía Bắc, sử dụng hệ thống nhà kính nhằm kiểm soát nhiệt độ và độ ẩm.

Theo The Japan News đưa tin, bên trong một nhà kính bằng nhựa ở Yamagata, vùng Tohoku vào chiều ngày 24/03/2026, có khoảng 40 cây cà phê đã đạt chiều cao khoảng 2 mét, một số cây đã ra quả màu đỏ tươi.

Hiroyuki Akatsuka, 55 tuổi, đại diện của trang trại Bankoku Coffee cho biết: “Vẫn chưa đủ để chế biến thành hạt cà phê, nhưng năng suất đã tốt hơn năm ngoái. Chúng tôi đang tiến từng bước một”.

Bankoku Coffee là một công ty chuyên bán cà phê hạt và các sản phẩm liên quan, đã thử nghiệm dự án trồng cà phê trong nhà kính từ năm 2020 với khoảng 150 cây giống và đã thu hoạch vụ đầu tiên vào năm 2024.

Còn tại Hokkaido, Đại học Hokusei Gakuen ở Sapporo đã nghiên cứu các phương pháp canh tác tại khu vực này trong ba năm, bắt đầu từ năm 2023, hợp tác với Đại học Rakuno Gakuen ở Ebetsu, Hokkaido.

Để đảm bảo cây giống sống sót qua mùa đông, nhiệt dư từ sản xuất khí sinh học đã được tận dụng. Họ đã có những cây giống cao tới 1 mét trong nhà kính tại trang trại Yuumu ở thị trấn Shintoku.

Cuộc thử nghiệm đã kết thúc vào cuối tháng 3/2026, nhưng cơ sở này vẫn tiếp tục nhân giống. Theo ông Masatoshi Yuasa (47 tuổi) thuộc trang trại Yuumu cho biết: “Điều này mở ra nhiều khả năng, như phát triển các sản phẩm mới từ cà phê và sữa của trang trại. Dù vẫn còn nhiều khó khăn nhưng rất đáng để thử”.

Với sự hợp tác của chính quyền địa phương, các thử nghiệm, nghiên cứu tại Hokkaido cho thấy khả năng trồng cà phê trong điều kiện lạnh giá là khả thi. Tuy nhiên việc canh tác cà phê ở vùng khí hậu lạnh vẫn còn nhiều thách thức về chi phí, kỹ thuật và tính ổn định lâu dài.

Dẫu sao thì đây cũng là một hướng đi mới trong tương lai, khi Trái đất đang đối mặt với tình trạng thời tiết cực đoan khiến nguồn cung cà phê trên thế giới biến động.

kilala.vn