Bài: An Thuyên • Thiết kế: J
Nói đến thời Edo, người ta thường nhắc đến một thời kỳ Nhật Bản hòa bình ổn định, bế quan tỏa cảng và kinh tế tăng trưởng tốt, các loại hình nghệ thuật và văn hóa đời sống phát triển mạnh mẽ. Các ngành nghề trong thời đại này cũng được hệ thống và phát triển đa dạng. Qua bài viết này, hãy cùng Kilala tìm hiểu về các ngành nghề chính trong thời Edo, và đoán xem, nếu sống ở thời đại này, bạn thích hợp với nghề nào nhất?!
Thời Edo của Nhật Bản bắt đầu từ đầu thế kỷ 17, từ năm 1603 đến năm 1868, dưới sự cai trị của Mạc Phủ Tokugawa. Trong giai đoạn này, xã hội Nhật Bản được phân thành bốn tầng lớp chính: 士 (し) - Sĩ, 農 (のう) - Nông, 工 (こう) - Công, 商 (しょう) - Thương.
Vị thế của Samurai không chỉ dựa vào sức mạnh quân sự mà còn gắn liền với mức độ ảnh hưởng sâu rộng cả về xã hội, chính trị và văn hóa. Trong suốt giai đoạn này, samurai là những người định hình nên diện mạo của Edo, thể hiện lý tưởng về lòng trung thành và kỷ luật võ thuật.
Những người thuộc tầng lớp samurai bao gồm các chiến binh, quan chức và thành viên của tầng lớp cai trị trong xã hội Nhật Bản. Họ có học thức, địa vị cao và nắm giữ quyền lực chính trị nhất định. Samurai được phép mang hai thanh kiếm và nhận bổng lộc từ lãnh chúa. Họ thường sinh sống tại các thị trấn quanh lâu đài, phục vụ Shogun (tướng quân) hoặc Daimyo (lãnh chúa phong kiến). Bên cạnh nhiệm vụ quân sự, samurai còn đảm nhận việc duy trì trật tự, thu thuế và thực thi công lý trong lãnh địa. Khi được triệu tập, họ phải tham gia các chiến dịch quân sự theo yêu cầu của chủ nhân.
Cuộc sống của samurai chịu ảnh hưởng sâu sắc từ Bushido (võ sĩ đạo), hệ thống lý tưởng đạo đức đề cao lòng trung thành, danh dự, sự chính trực và tinh thần kỷ luật. Họ được kỳ vọng phải thành thạo các kỹ năng võ thuật như kiếm thuật, bắn cung và cưỡi ngựa. Trong thời bình, samurai còn trau dồi kiến thức về văn chương, thư pháp và triết học, thể hiện lý tưởng kết hợp giữa võ nghệ và học vấn.
Nông dân chiếm khoảng 80% dân số Nhật Bản trong thời kỳ Edo, là lực lượng chủ yếu trong nền kinh tế nông nghiệp dựa vào lúa gạo. Tầng lớp này bao gồm những người trực tiếp canh tác và làm các công việc liên quan đến sản xuất nông nghiệp, giữ vai trò thiết yếu trong việc cung cấp lương thực cho toàn xã hội.
Mặc dù được xếp ngay sau samurai trong hệ thống phân chia giai cấp, nông dân phải đối mặt với cuộc sống vô cùng vất vả. Công việc của họ gắn liền với đất đai và chu kỳ mùa vụ, đặc biệt là trồng lúa. Quyền lợi hạn chế nhưng nghĩa vụ đối với chính quyền và lãnh chúa lại rất nặng nề.
Một trong những gánh nặng lớn nhất của nông dân là thuế lúa gạo (nengu – 年貢), thường được thu dựa trên sản lượng thu hoạch. Mức thuế có thể dao động từ 40–60% sản lượng, tùy theo địa phương và từng thời kỳ. Bên cạnh đó, họ còn phải tham gia lao dịch (fushin – 普請), tức các công việc xây dựng và bảo trì công trình công cộng như đường sá, cầu cống, kênh tưới tiêu quanh lâu đài, thường không được trả công.
Nông dân sống trong những ngôi nhà gỗ lợp mái tranh. Các thành viên trong gia đình, từ người lớn đến trẻ em, đều góp sức làm việc đồng áng. Bữa ăn hằng ngày chủ yếu gồm ngũ cốc như gạo, lúa mạch và kê, kết hợp với rau theo mùa, rau dại và đôi khi có cá hoặc các thực phẩm tự kiếm được. Thịt xuất hiện khá hiếm trong khẩu phần do ảnh hưởng của tập quán văn hóa, quan niệm tôn giáo và điều kiện kinh tế.
Nghệ nhân và thợ thủ công là lực lượng quan trọng góp phần tạo nên diện mạo văn hóa và đời sống vật chất của Nhật Bản thời Edo. Họ tập trung chủ yếu tại các đô thị, thường hoạt động theo phường hội và đảm nhiệm việc chế tác nhiều sản phẩm phục vụ đời sống, từ công cụ lao động, đồ gia dụng đến những tác phẩm nghệ thuật tinh xảo. Sự phát triển của tầng lớp này thúc đẩy sự đa dạng của các ngành nghề thủ công, đặc biệt tại những trung tâm đô thị lớn như Edo (Tokyo ngày nay), Kyoto và Osaka.
Những nghệ nhân lành nghề (shokunin – 職人), nhất là người chuyên chế tác các sản phẩm tinh xảo hoặc đòi hỏi kỹ thuật cao, thường nhận được sự kính trọng trong xã hội. Những người có tay nghề xuất sắc, danh tiếng và lượng khách hàng ổn định còn có thể tích lũy tài sản đáng kể. Nhiều kỹ thuật thủ công được phát triển trong thời kỳ Edo vẫn được gìn giữ và tiếp tục tạo ra những sản phẩm có giá trị cho đến ngày nay.
Tuy nhiên, dù có thể đạt được sự thịnh vượng về kinh tế, nghệ nhân và thợ thủ công vẫn thuộc tầng lớp thường dân, chịu sự quản lý của chính quyền và các quy định hạn chế về trang phục, nhà ở cũng như lối sống. Địa vị và điều kiện sinh hoạt của họ còn phụ thuộc vào nơi cư trú và mức độ thành công trong nghề. Tại các đô thị sầm uất, những nghệ nhân có danh tiếng thường sở hữu cuộc sống sung túc, thậm chí có điều kiện kinh tế ngang với một số samurai cấp thấp. Mối quan hệ với tầng lớp thống trị và giới thương nhân giàu có cũng mang lại cho họ cơ hội được bảo trợ, nhận những đơn đặt hàng giá trị và phát triển sự nghiệp.
Một số ngành nghề phổ biến thuộc tầng lớp này gồm:
Thương nhân (chonin – 町人) là tầng lớp giữ vai trò quan trọng trong hoạt động thương mại và lưu thông hàng hóa thời Edo. Mặc dù họ tích lũy được khối tài sản đáng kể nhưng vẫn bị xếp ở vị trí thấp trong hệ thống phân chia truyền thống. Quan niệm này chịu ảnh hưởng từ tư tưởng Nho giáo, vốn đề cao những người trực tiếp sản xuất và xem hoạt động buôn bán là hình thức kiếm lợi từ công sức của người khác, thay vì trực tiếp tạo ra sản phẩm.
Khi nền kinh tế Nhật Bản thời Edo ngày càng phát triển theo hướng tiền tệ hóa, vai trò của thương nhân cũng trở nên nổi bật hơn. Họ thúc đẩy hoạt động trao đổi hàng hóa và dịch vụ, kết nối người sản xuất với người tiêu dùng, đồng thời góp phần mở rộng mạng lưới phân phối trên khắp cả nước. Sự phát triển của các đô thị lớn như Edo, Kyoto và Osaka tạo điều kiện để nhiều thương nhân vươn lên giàu có, hình thành những gia đình kinh doanh có thế lực về kinh tế. Qua đó, tầng lớp này không chỉ góp phần thúc đẩy nền kinh tế mà còn tạo ảnh hưởng đáng kể đến đời sống văn hóa đô thị, từ thời trang, sân khấu đến văn học và nghệ thuật đại chúng.
Các hoạt động chính của họ gồm:
Trong thời kỳ Edo, những cái tên như Mitsui, Sumitomo và Konoike đã xuất hiện. Họ thiết lập chi nhánh tại các thành phố lớn và tham gia vào nhiều lĩnh vực kinh doanh như ngân hàng, buôn bán gạo, khai khoáng và dệt may. Sự phát triển thịnh vượng của giới thương nhân đã đặt nền móng cho các tập đoàn tài phiệt (財閥 - zaibatsu) của Nhật Bản sau này.
Ngoài bốn tầng lớp chính này, hệ thống phân cấp xã hội thời Edo còn bao gồm các nhóm khác, như triều đình (公家 - kuge) ở Kyoto, các nhóm bị gạt ra ngoài lề xã hội như 穢多 - eta và 非人 - hinin.
1. Vào ngày nghỉ, bạn thích làm gì nhất?
2. Nếu được giao một công việc khó, bạn sẽ...
3. Bạn bè thường nhận xét bạn là người...
4. Nếu mở một cửa hàng ở Edo, bạn muốn bán...
5. Điều gì khiến bạn thấy vui nhất sau một ngày làm việc?
6. Nếu sống ở Edo, bạn muốn được mọi người nhớ đến vì...
7. Nếu gặp một rắc rối ở nơi công cộng, bạn sẽ làm gì?
8. Bạn kỳ vọng gì nhất ở công việc tương lai?
9. Bạn thích sống ở đâu?
Sự phát triển của kinh tế và xã hội thời Edo được hình thành bởi sự phát triển của các nghề nghiệp đa dạng trong giai đoạn này. Có những công việc vừa lạ vừa quen, cũng có những công việc đã đặt nền móng cho sự phát triển của văn hóa - nghệ thuật Nhật Bản ngày nay.
Bài test trên chỉ mang mục đích giải trí dựa trên các nghề nghiệp từng xuất hiện trong giai đoạn ấy. Và cho dù là ngành nghề nào thì việc bạn chăm chỉ làm việc cũng là đang đóng góp vào sự phát triển của xã hội.
Nếu chọn nhiều A:
Bạn là nghệ nhân - thợ thủ công chuyên về thiết kế, may mặc. Bạn có sự khéo léo, kiên nhẫn, tỉ mỉ và một tâm hồn nghệ sĩ.
Nếu chọn nhiều B:
Bạn là một thương nhân giỏi. Bạn là người thực tế, linh hoạt và giỏi giao tiếp. Bạn có tiềm năng tạo ra kinh tế và phát triển thương hiệu của riêng mình.
Nếu chọn nhiều C:
Bạn là một nông dân tay nghề cao. Bạn là người chăm chỉ, yêu thích thiên nhiên, có cuộc sống yên bình.
Nếu chọn nhiều D:
Bạn là một samurai. Bạn có tư duy logic, chi tiết, cẩn thận, có sự kỷ luật và tầm nhìn bao quát.
