GeGeGe no Kitaro - Thế giới Yokai đầy màu sắc của Shigeru Mizuki

Tuổi thơ bên những câu chuyện về Yokai

Mizuki Shigeru, tên thật là Mura Shigeru, sinh năm 1922 tại Sakaiminato - một thành phố cảng xinh đẹp ở tỉnh Tottori. Từ nhỏ, cậu bé Shigeru đã bộc lộ năng khiếu hội họa và đặc biệt say mê thế giới của các yokai (yêu quái), linh hồn và các sinh vật kỳ bí trong những truyền thuyết dân gian địa phương.

Những câu chuyện Yokai gắn liền với tuổi thơ của cậu bé Shigeru đến từ một người bà hàng xóm mà cậu gọi thân mật là NonNonBa. Trong những câu chuyện mà bà NonNonBa kể lại, thế giới Yokai hiện diện không đâu xa vời mà ngay trong những khu rừng của thị trấn, ở nghĩa trang, ngôi nhà hoang hay những nơi mà trẻ con thường được người lớn nhắc nhở phải tránh xa.

Những câu chuyện về tanuki biến hình, kappa sống dưới sông, yêu quái hình chiếc ô có mắt hay linh hồn của những đứa trẻ Zashiki Warashi đã trở thành nguồn cảm hứng thôi thúc cậu bé Shigeru tìm tòi, nghiên cứu và xây dựng thế giới Yokai của mình suốt cả chặng đường sáng tác sau này.

Nhưng những câu chuyện thuở bé ấy mới chỉ là mảnh ghép đầu tiên trong cả quãng đời gắn liền với thế giới Yokai của Mizuki. Những trải nghiệm khi bước qua chiến tranh, quá trình nghiên cứu văn hóa dân gian và bước ngoặt trở thành hoạ sĩ minh hoạ Kamishibai cũng góp phần tạo nên phong cách sáng tác rất riêng của ông về những sinh vật kỳ bí này.

Vết sẹo chiến tranh và bước ngoặt với nghệ thuật kịch giấy

Năm 1942, ở tuổi 21, Mizuki Shigeru nhập ngũ và được điều đến chiến trường Rabaul, Papua New Guinea. Tại vùng đất xa xôi này, ông đã chứng kiến vô số đồng đội tử trận, bản thân ông cũng mắc bệnh sốt rét và vĩnh viễn mất đi cánh tay trái sau một trận không kích.

Những vết thương ấy đã để lại một khoảng lặng sâu thẳm trong cuộc đời Mizuki, khiến ông dành nhiều suy ngẫm về ý nghĩa của sự sống, cái chết và những vô thường nằm ngoài dự liệu mà con người chẳng thể nào kiểm soát. Vì vậy, trong những tác phẩm sau này của ông, dù là phác hoạ thế giới siêu nhiên rùng rợn hay vui nhộn, người ta vẫn có thể nhận ra những dư vị trầm buồn, suy tư về nhân sinh và bản chất con người.

Sau khi trở về Nhật Bản, một người bạn đã giới thiệu cho ông công việc họa sĩ minh hoạ cho Kamishibai - nghệ thuật kể chuyện đường phố sử dụng những bức tranh vẽ để minh hoạ cho câu chuyện. Mizuki bắt đầu vẽ tranh cho các vở kịch kamishibai và từ đó bước những bước đầu tiên vào thế giới sáng tác.

Song song với việc sáng tác, ông gần như dành cả đời để tìm hiểu và nghiên cứu văn hóa dân gian Nhật Bản. Trong đó, các tác phẩm của nhà nghiên cứu Yanagita Kunio và những cuộn tranh vẽ Yokai của danh hoạ Toriyama Sekien đã trở thành những chất liệu quan trọng, định hình nên phong cách sáng tác của ông sau này.

Sự ra đời của GeGeGe no Kitaro

Những năm đầu của thời kỳ Showa (1926 - 1989) cũng là lúc nghệ thuật kịch giấy Kamishibai đang bước vào thời kỳ hoàng kim. Đâu đâu cũng có thể bắt gặp những người kể chuyện đang tường thuật một vở kịch, qua những bức vẽ minh họa được đặt trong chiếc hộp sân khấu nhỏ bằng gỗ.

Khi đó, có một vở kịch kamishibai rất nổi tiếng mang tên Hakaba Kitaro của tác giả Ito Masami, kể về những cuộc phiêu lưu của cậu bé yokai một mắt mang tên Kitaro. Mizuki Shigeru, lúc này đang là họa sĩ minh họa của một đơn vị sản xuất kịch giấy kamishibai, được giao nhiệm vụ sáng tạo ra một câu chuyện mới dựa trên vở kịch này.

Sau đó, phiên bản truyện tranh Hakaba no Kitaro ra đời và bắt đầu được đăng dài kỳ trên tạp chí Weekly Shonen vào năm 1965. Khi chuyển thể thành anime vào năm 1968, tác phẩm được đổi tên thành GeGeGe no Kitaro vì nhà sản xuất cho rằng từ “hakaba - nghĩa địa” (墓場) mang sắc thái quá rùng rợn và u ám. Cái tên “GeGeGe” xuất phát từ biệt danh của Mizuki Shigeru. Khi còn nhỏ, ông thường đọc nhầm cách viết chữ “Shigeru - 茂” trong tên mình thành “Gegeru”.

Bản thân câu chuyện và cách xây dựng hình tượng nhân vật Kitaro sau đó cũng được chỉnh sửa theo hướng tươi sáng và tích cực hơn. Nhân vật ban đầu được miêu tả với tính cách xảo quyệt, tinh ranh và khá đáng sợ, nhưng sau này được xây dựng thành một cậu bé yokai thân thiện, thường xuyên bảo vệ và giúp đỡ con người.

Một thế giới yêu quái nhưng đầy “tính người”

Kể từ lần đầu phát sóng từ năm 1968 đến nay, phim hoạt hình GeGeGe no Kitaro đã được chuyển thể đến 6 phiên bản khác nhau. Không chỉ vậy, thương hiệu này còn góp mặt trong nhiều sản phẩm văn hoá đại chúng khác như phim điện ảnh, live-action hay trò chơi điện tử, tiếp tục đưa Kitaro và thế giới Yokai của Mizuki đến với nhiều thế hệ khán giả mới.

Một trong những điểm làm nên sự khác biệt của GeGeGe no Kitaro chính là cách Mizuki xây dựng các nhân vật Yokai. Thay vì chỉ khắc hoạ chúng thành các sinh vật ma quái đáng sợ, ông tạo ra một thế giới có đủ kiểu nhân vật với ngoại hình, tính cách và lẽ sống khác nhau. Có những Yokai độc ác và nguy hiểm, nhưng cũng có những sinh vật vụng về, hài hước và thân thiện với con người.

Hay như Nezumi Otoko - một nhân vật ích kỷ, tham lam và hay gây rắc rối cho Kitaro. Thế nhưng, chính những khuyết điểm rất “con người” ấy lại giúp Nezumi Otoko trở thành một trong những nhân vật đáng nhớ nhất của tác phẩm.

Nhờ vậy, thế giới của Gegege no Kitaro không đi theo lối mòn mà ở đó nhân vật chính đi từ nơi này đến nơi khác để tiêu diệt quái vật. Nó giống như một xã hội thu nhỏ, nơi những sinh vật khác nhau cùng sinh sống, giúp đỡ hoặc lợi dụng lẫn nhau - với những nét tính cách rất gần với con người.

Đây cũng là một trong những lý do khiến thế giới Kitaro trở nên gần gũi và có sức sống hơn. Người ta có thể sợ một yokai, nhưng cũng có thể bật cười trước nó, thương cảm cho nó hoặc nhận ra một phần tính cách của chính mình trong đó.